Op jacht naar dodelijke pillen

Vlak voor het ADE waarschuwde het Trimbos Instituut voor de gevaarlijke Supermanpil. Haast was geboden. „We willen geen risico lopen met 375.000 mensen die in Amsterdam feesten.”

Foto Bas Czerwinski / ANP

Superman is sinds donderdag terug, en dat is slecht nieuws. De xtc-pil met het logo van de man van staal heeft een hoog gehalte pmma. Dat is een chemische verbinding die gebruikt wordt om mdma – de werkzame stof in een xtc-pil – te vervangen. Het wekt net als mdma een roes op, maar die is zo licht dat een gebruiker meer pillen neemt, waardoor onder andere hartproblemen kunnen ontstaan.

Vandaar dat het Trimbos Instituut – een kennisinstituut op het gebied van verslaving en geestelijke gezondheid – donderdag een Red Alert gaf, op dezelfde dag dat het Amsterdam Dance Event (ADE) begon. Vorig jaar werd rondom dat festival óók een Alert afgegeven. Toen voor een pil met het ADE-logo die meer dan 300 milligram mdma bevatte, twee keer zoveel als gemiddeld en dus levensgevaarlijk. Op bijna elk toilet in Amsterdam hingen posters met een waarschuwing voor de gele pil.

Red Alerts zijn een zeldzaamheid, zegt Sander Rigter van het Trimbos Instituut. „Gemiddeld geven we één keer per jaar een landelijk Red Alert af.” Rigter is betrokken bij DIMS, het Drugs Informatie en Monitoring Systeem, dat informatie over gevaarlijke middelen verzamelt en naar gebruikers communiceert.

Dat gebeurt in cycli die een week duren en beginnen bij een van de dertig locaties (GGD’s, instellingen voor verslavingszorg) waar drugs getest kunnen worden, tijdens spreekuren op woensdag of donderdag. Rigter: „Met een simpel zuurtestje wordt bij die testlocaties gekeken of er mdma in de pil zit. Als de pil niet op een lijst van bekende pillen staat, gaat hij naar ons.”

Op maandag komt alles bij het Trimbos Instituut binnen, waar wordt gecontroleerd of de pillen echt niet in het systeem zitten. Is dat inderdaad niet het geval, dan gaan de samples naar een lab van DSM-Resolve in Geleen. Op donderdag, een week dus nadat een pil is ingeleverd bij een testlocatie, komen de resultaten binnen. „Dat is altijd weer D-day.” zegt Rigter. „Iedere week kan er weer een surprise tussen zitten.”

Soms – zo’n drie tot vier keer per jaar – wordt er een gerichte waarschuwing afgegeven, als er een slechte pil opduikt in een bepaald gebied, of als een middel nare, maar geen levensbedreigende effecten heeft. „Begin dit jaar dook het middel DOC in een pil op. Daar krijg je een 24 uur durende trip van waarin het lijkt alsof je doodgaat. Niet levensbedreigend, maar wel vervelend.”

Veel vaker betreft het een pil die te sterk is. Zo heeft meer dan de helft van de pillen in Nederland een mdma-gehalte van 140 tot 150 milligram, wat risico’s voor de gebruiker kan opleveren. Rigter: „Een gesprek met de gebruiker is dan voldoende, want het heeft echt geen zin om tachtig keer per week de NOS te halen met dergelijke pillen. We kunnen dan niet waarschuwen als er écht iets aan de hand is.” Dat is dus wel het geval bij de Supermanpil. „Een tablet met deze dosering pmma is voor de meeste mensen levensgevaarlijk.”

Zodra de uitslag op donderdag bekend was, is in de Kerngroep Red Alert (waar naast Trimbos ook het ministerie van VWS en de Inspectie voor de Gezondheidszorg in zitten) besproken of een landelijke waarschuwing via de pers en alle betrokken instellingen nodig was.

De giftige stoffen, de hoeveelheden daarvan en de verspreiding van de drug zijn een paar criteria die meewegen in het advies dat aan staatssecretaris Martin van Rijn wordt voorgelegd. Hij kan als enige een landelijk Red Alert afkondigen – wat dus donderdag is gebeurd.

Er wordt nu verder onderzoek gedaan naar hoe de Supermanpil is opgedoken. „Nee, hij is niet in Amsterdam aangetroffen. Maar als we zouden zeggen dat hij in Den Haag of Rotterdam is gevonden, lijkt het alsof het in Amsterdam wel goed zit,” zegt Rigter. En daarvoor is het te vroeg. „We hebben meer informatie nodig, over waar de pil is gekocht en of degene die ’m inleverde ook andere mensen kent die deze pil hebben gebruikt. Ook: betreft dit een nieuwe partij? Zijn de pillen verspreid?”

Op die informatie is bij het versturen van het alarm over de Supermanpil niet gewacht. Een paar uur na de uitslag van de test werd het Alert al verspreid. Rigter: „We willen geen risico lopen met 375.000 mensen die in Amsterdam feesten.”