Zuid-Afrika ondermijnt Strafhof

Zuid-Afrika heeft een verzoek ingediend tot uittreding uit het Internationaal Strafhof in Den Haag. Afrikaanse leiders beschuldigen Hof ervan bevooroordeeld te zijn.

Minister van Buitenlandse Zaken Maite Nkoana-Mashabane Foto Saul Loeb/AFP

Het verzoek van de Zuid-Afrikaanse regering om opzegging van lidmaatschap van het Internationaal Strafhof in Den Haag bedreigt de geloofwaardigheid van Afrika’s gidsland voor de mensenrechten. Maar ook die van het Strafhof zelf. „Dit is het begin van een langzame dood’’, zegt Thijs Bouwknegt, docent Genocide Studie aan de Universiteit van Amsterdam. „Dit is tekenend voor de teloorgang van de universele mensenrechtenideologie.”

De goed geïnformeerde online krant Daily Maverick wist de hand te leggen op de brief aan de Verenigde Naties waarin de minister van Internationale Samenwerking, Maite Nkoana-Mashabane de terugtrekking aankondigt uit het oprichtingsverdrag van het Hof. Zuid-Afrika ratificeerde in 2002 het Statuut van Rome. In de brief beklaagt de minister zich dat Zuid-Afrika plicht om bij te dragen aan de wereldvrede „onverenigbaar’’ is met de interpretaties van het hof. De minister van Justitie bevestigde vanochtend dat het verzoek is ingediend in New York.

Dit verzoek is het directe gevolg van de weigering van de Zuid-Afrikaanse regering vorig jaar om de Soedanese president Omar Al-Bashir op te pakken toen hij Zuid-Afrika bezocht voor een top van de Afrikaanse Unie. Het Strafhof wil Al-Bashir vervolgen wegens oorlogsmisdaden in de regio Darfur. Zuid-Afrika had als ondertekenaar van het oprichtingsverdrag de plicht dat arrestatiebevel uit te voeren. In plaats daarvan maakte de regering het mogelijk dat Bashir ongestoord terug naar huis kon vliegen. Die weigering werd in eigen land zwaar bekritiseerd door de hoogste rechtbank, het Constitutionele Hof.

Zuid-Afrika is het tweede land dat om terugtrekking vraagt. Burundi diende eerder een zelfde verzoek in. Ook in Oeganda en Kenia zijn plannen in de maak om zich terug te trekken. Afrikaanse leiders beschuldigen het Strafhof ervan bevooroordeeld te zijn. Alle verdachten die zijn berecht in Den Haag, komen van het Afrikaanse continent. De Verenigde Staten hebben altijd medewerking aan het strafhof geweigerd. Door zich te scharen onder de tegenstanders van het hof breekt Zuid-Afrika met zijn status als gidsland voor de mensenrechten die het kreeg dankzij de commissie voor waarheid en verzoening.

De vraag is of het verzoek van Zuid-Afrika wettig is. Het Zuid-Afrikaanse parlement is niet geraadpleegd bij deze beslissing. „We moeten nog zien of Zuid-Afrika zich wel aan zijn eigen wetten heeft gehouden met dit verzoek”, zei onderzoeker Dewa Mavhinga van mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch.

„Het is belangrijk voor Zuid-Afrika en de regio dat deze vluchttrein wordt gestopt.”

Universitair docent Genocide Studies Thijs Bouwknegt beaamt dat het strafhof zich kwetsbaar heeft gemaakt voor kritiek door zich enkel te richten op oorlogsmisdaden in Afrika.

„Maar Bashir, Gadaffi (Libië), Kenyatta (Kenia) en in minder mate Gbagbo (Ivoorkust) hebben het zo weten te draaien dat ze de bevolking tegen het hof wisten te keren onder het voorwendsel dat het hof anti-Afrikaans is. Over de rug van de vele duizenden Afrikaanse slachtoffers die zij maakten. Ze hebben het slim gepolitiseerd.”