U staat op de terroristenlijst, dood of levend

Terrorismelijst

Sinds deze week staan 76 namen op de openbare lijst van staatsgevaarlijke personen. Zo kunnen sancties tegen hen worden genomen, ook al zijn ze niet allen verdacht of veroordeeld. Zeven vragen over nut en nadeel van de terroristenlijst.

1 Wat is de nationale terrorismelijst?

Dit is een overzicht van namen (inclusief geboorteplaats en -datum) van personen die worden beschouwd als een gevaar voor de staatsveiligheid, en van wie wordt vermoed dat zij over ze over financiën beschikken die zij kunnen gebruiken voor een terroristische actie. Deze week is de lijst uitgebreid van 61 naar 76 personen en drie organisaties. Door de volledige namen en gegevens zoals geboortedatum en -plaats te publiceren, worden met name financiële instellingen zoals banken in staat gesteld de financiële tegoeden van de betrokkenen te bevriezen en andere maatregelen tegen ze te nemen. Het gaat dus niet om een internationale opsporingslijst van meest gezochte terroristen. Dat doen politie- en inlichtingendiensten. De terrorismelijst wordt gepubliceerd op de website van de Rijksoverheid en in de Staatscourant.

2 Wat zijn de gevolgen voor degenen die erop staan?

De personen om wie het gaat, kunnen niet meer pinnen en/of hun creditcard gebruiken. Ook krijgen ze geen hypothecaire lening. Bijstandsuitkering, studiefinanciering, of zorg- en huurtoeslag worden niet meer verstrekt. Als ze reizen, kunnen ze bijvoorbeeld uit de rij worden gehaald bij de paspoortcontrole op het vliegveld.

Wie toch geld geeft of overmaakt naar deze mensen, krijgt een boete of wacht een nog zwaardere sanctie.

3 Waarom bestaat zo’n lijst?

De Verenigde Naties hebben hun leden verplicht gesteld zo’n lijst op te stellen. Naast landen is ook de Europese Unie verplicht zo’n lijst bij te houden. De aanpak stamt uit de jaren na de aanslagen van 9/11. Het doel was terroristen en hun netwerken te dwarsbomen bij de uitvoering van hun (reis-) plannen. In die dagen was de lijst vooral gericht tegen Al-Qaeda, dat grote aanslagen uitvoerde waarvan de voorbereidingen veel geld kostten. De nationale terrorismelijst is daarom niet alleen gericht tegen de personen die erop staan, maar ook op hun mogelijke helpers. Wie toch geld geeft of overmaakt naar deze mensen, krijgt een boete of wacht een nog zwaardere sanctie.

4 Wie staan er allemaal op?

Veel uitreizigers naar Syrië en Irak. Ook staan er Tamil-organisaties op en mensen die hun straf grotendeels hebben uitgezeten zoals Samir Azzouz van de Hofstadgroep. „Ondanks het feit dat ze hun straf hebben uitgezeten, is men toch bang dat ze weer het verkeerde pad op zouden kunnen gaan”, zegt terrorisme-deskundige Jelle van Buuren.

Het besluit wie er op de lijst komt, wordt genomen door de ministeries van Buitenlandse Zaken, Financiën en Veiligheid en Justitie. Dan doen ze op grond van informatie van de AIVD, terreurbestrijdingsdienst NCTV, en de financiële onderzoeksdienst FIU.

5 Is het niet raar dat mensen met naam en toenaam op de lijst staan?

Nee en ja. De lijst werkt pas als de volledige namen en andere persoonsgegevens bekend zijn bij banken en overheidsinstanties. De personen die op de lijst staan, zijn ook niet officieel verdacht, zodat ze niet met initialen hoeven te worden vermeld. Verdacht worden ze pas als ze zijn opgepakt en worden vervolgd. Anderzijds worden ze toch al als verdachte, zelfs veroordeelde behandeld. Ze krijgen immers te maken met sancties, zoals bevriezing van tegoeden.

6 Helpt de lijst?

Vroeger wel, nu misschien minder. De financiële aanpak van Al Qaeda heeft goed geholpen. Veel financiële netwerken zijn toen opgerold. Tegenwoordig is de effectiviteit minder duidelijk. Een woordvoerder van Buitenlandse Zaken stelt: „De sanctie wordt opgelegd om gedragsverandering te realiseren en het maatschappelijk risico op een aanslag te verminderen.”

Er zijn onschuldige mensen die dezelfde naam en leeftijd hebben als de mensen op de lijst.

De aard van de terroristische dreiging is sinds 9/11 veranderd. Veel terroristen zijn tegenwoordig doe-het-zelvers die met weinig middelen en geringe assistentie (meestal via social media) hun aanslagen uitvoeren. De uitreizigers zijn vaak jongeren met weinig geld. IS dat grotere aanslagen voorbereidt, zoals in Parijs, verdient op de verkoop van olie, kraakte Iraakse geldkluizen, en wordt geholpen door soennitische geldschieters in het Midden-Oosten. „Je kunt je daarom afvragen hoe effectief dat allemaal is”, zegt terreur-expert Jelle van Buuren. „In sommige opzichten kan de lijst zelfs contraproductief werken.” Dat geldt zeker voor mensen op die na hun straf uitgezeten te hebben, weer vrij zijn, zoals ex-Hofstadgroeplid Samir Azzouz. Van Buuren: „Door mensen die weer vrij zijn, en willen integreren, toch hun inkomsten te ontnemen en daarmee af te knijpen, bemoeilijk je hun terugkeer in de samenleving behoorlijk.”

7 Heeft de lijst nadelen?

Jazeker. Er zijn onschuldige mensen die dezelfde naam en leeftijd hebben als de mensen op de lijst. Die ondervinden veel hinder van de terrorismelijsten. Ook zijn er mensen en organisaties die vinden dat ze ten onrechte op de lijst staan. Die kunnen in beroep gaan, maar zulke procedures zijn lastig omdat het geheim is waarom de persoon om wie het gaat op zo’n lijst staat. Sommigen hebben geprocedeerd tot het Europese Hof. De bekendste is José Maria Sison, oprichter van de Communistische Partij in de Filippijnen en actief in Nederland. Juni 2007 vernietigde het Europese Hof het besluit om Sison op de terroristenlijst te plaatsen.