Rutte poogt Oekraïne akkoord te forceren

Referendum

EU-leiders willen helpen maar niet ten koste van lidstaten

Premier Rutte voert de komende dagen de druk op de binnenlandse politiek maximaal op om akkoord te gaan met een oplossing om uit de impasse rond het Oekraïne-verdrag te komen. Na overleg in Brussel met EU-leiders zei Rutte donderdagnacht dat het niet tekenen door Nederland van het associatieverdrag met Oekraïne grote internationale gevolgen heeft. „De champagnekurken in Moskou zullen knallen.”

Sinds het referendum in april dit jaar zoekt Rutte naar een oplossing „die recht doet aan de Nederlandse nee-stem”. EU-leiders willen helpen, ze toonden volgens Rutte vannacht „begrip”, maar verwachten wel een oplossing die óók recht doet aan de wens van de overige 27 lidstaten om wel met het verdrag door te gaan. Maar elk mogelijk compromis wordt tot dusverre afgewezen door de Tweede Kamer. „Brussel is het probleem niet”, zegt een ingewijde.

„Ik kan in Brussel niet veel meer doen dan informeel informeren”, zei Rutte. Over een concrete oplossing praten heeft volgens hem weinig zin, zolang de onbuigzame opstelling van de Kamer niet verandert. „Een definitief voorstel heeft pas zin als het ook in Den Haag landingsrechten heeft.”

Rutte was donderdag niet de enige in Brussel die met intern-politieke problemen onder de arm liep. De Belgische premier Charles Michel mocht uitleggen hoe hij CETA, het handelsverdrag met Canada, wil gaan redden. EU-leiders, inclusief Michel, willen dat ondertekenen, maar het Waalse regioparlement ligt op de valreep dwars. Donderdagavond leek een compromis binnen handbereik, maar later die nacht wees Wallonië dit alsnog af. Vrijdag wordt verder gepraat.

Achter de sores van Rutte en Michel tekent zich een patroon af, waarbij de daadkracht van de EU in het geding is. Met wie kan Europa straks nog afspraken maken, als er op nationaal niveau steeds meer spaken in het wiel komen? Europees ‘president’ Donald Tusk sprak de hoop uit dat het met de Canadezen nog wel goed komt, maar daarna is de rek er wel uit. „Ik ben bang dat CETA wel eens het laatste handelsakkoord zou kunnen worden dat we sluiten.”

Over het Oekraïne-verdrag moet van de Kamer vóór 1 november duidelijkheid komen. Een mogelijke oplossing is een aanvullende verklaring, waarin wordt uitgesproken dat het verdrag niet leidt tot EU-lidmaatschap voor Oekraïne. Dat moet door zowel de Tweede als Eerste Kamer worden goedgekeurd. De regeringscoalitie van VVD en PvdA heeft in de Eerste Kamer geen meerderheid en is afhankelijk van meerdere oppositiepartijen.

Rutte toonde zich donderdag naar buiten toe „pessimistischer dan ooit”, maar is duidelijk niet van plan om de schuld voor het nakende debacle op zich te nemen. Gewoon nee zeggen, waar een deel van de oppositie op aandringt, „is niet zo gemakkelijk”, zei hij. De oplopende spanningen tussen de EU en Rusland. De door Moskou gevoede onrust in het oosten van Oekraïne. Syrië. Er is wel wat aan de hand. Rutte waarschuwde voor „grote, regionale, politieke en geopolitieke schade” als de Nederlandse politiek er niet uitkomt.