Heel even kwam hij onverwachts aan de macht

Hij was een koning zonder koninkrijk. Hij leefde in ballingschap, de illusie koesterend dat zijn onderdanen in Rwanda hunkerden naar zijn terugkeer. Maar de tijd had hem ingehaald en zijn troon was bezet door een andere autocraat.

Koning Kigeli de vijfde overleed deze week op 81-jarige leeftijd in de Amerikaanse stad Oakton, Virginia. Alleen kinderen noemden hem daar nog ‘de koning van Afrika’, een beklagenswaardige herinnering aan een monarchie die aan rassenhaat ten onder ging.

De in 1936 als Jean-Baptiste Ndahindurwa geboren Kigeli kwam door een koninklijke coup op 28 juli 1959 heel even aan de macht. Eeuwenlang was ‘het land van de duizend heuvels’ bestuurd door monarchen, meestal afkomstig van de Tutsi’s. De Hutu’s en Tutsi’s leefden in een soort feodaal verband, spraken dezelfde taal en deelden dezelfde cultuur. De verschillen tussen hen waren raciaal, de twee groepen onderscheiden zich niet als stammen. De koning stond als verzoenend figuur bovenaan de maatschappelijke piramide.

Op de begrafenis van zijn halfbroer Mutura riepen de geheimzinnige hoeders van de rituelen Kigeli geheel onverwachts en tot zijn ontsteltenis tot nieuwe koning uit. De Belgische bestuurders voelden zich gepasseerd en steunden een opborrelende revolte van de Hutu-meerderheid tegen de Tutsi-dominantie. De opstand van 1959 leidde tot honderden doden, honderdduizenden Tutsi-vluchtelingen en in 1961 tot de afschaffing van de monarchie. De koninklijke rol als verzoener tussen raciale groepen was uitgespeeld.

Onder de uitgeweken Tutsi’s bevond zich behalve Kigeli ook de twee jaar oude, latere president Paul Kagame.

In 1996 zouden de twee elkaar ontmoeten in Washington. Twee jaar eerder, in 1994, hadden radicale Hutu’s geprobeerd alle Tutsi’s uit te roeien. Kagame had de genocide met zijn Tutsi-leger beëindigd. Ontdaan van zijn mythologische koninklijke macht en levend als een sloeber, mocht Kigeli op audiëntie komen bij president Kagame in diens hotelkamer.

Kagame wilde Kigeli niet terug als koning. Kigeli wist zeker dat de Rwandezen na „de illegale coup van de Belgen tegen mij” naar hem verlangden. Maar in Rwanda is plaats voor slechts één alleenheerser tegelijk.