Geen vrouw meer nodig om eicel te maken

Bij muizen is het gelukt: bevruchtbare eicellen maken buiten het lichaam van een vrouw.

Foto Nature

Eicellen hoeven niet langer uit de eierstok van een moederdier te komen. Bij muizen is het gelukt om eicellen te maken uit stamcellen, uit de staartpunt van een volwassen vrouwelijke muis. Die stamcellen werden met hormonen en voedingsvloeistoffen zo in hun ontwikkeling gestuurd dat het eicellen werden. Eerst onrijp, daarna rijp, klaar om bevrucht te worden.

Die bevruchting is gelukt. Er zijn jonge muizen uit geboren. Die groeiden op en hebben op natuurlijke wijze zelf weer jongen gekregen. Het lukte zowel met mannelijke als vrouwelijke nakomelingen.

Als hetzelfde ooit met menselijke stam- en eicellen lukt, dan kunnen ivf-kinderen geboren worden zonder de moeder eerst een belastende hormoonbehandeling te laten ondergaan om rijpe eicellen te ‘oogsten’. Een klein stukje huidweefsel moet dan voldoende zijn.

De muizen uit de in het laboratorium gevormde eicellen werden geboren in Fukuoka, een Japanse stad met ruim 1,5 miljoen inwoners die ongeveer 100 kilometer noordelijk van Nagasaki ligt. In een maandag verschenen online publicatie in Nature schrijven de onderzoekers dat ze met dit experiment voor het eerst een hele cyclus van de vrouwelijke kiembaan in het laboratorium hebben gereproduceerd. Dat wil zeggen van pluripotente stamcel tot bevruchtbare geslachtscel.

Vrouwenlichaam

In het persbericht dat tijdschrift Nature over de publicatie uitbracht staat dat het maken van rijpe eicellen uit stamcellen, buiten een vrouwenlichaam, een lang nagestreefd doel in de ontwikkelingsbiologie is.

In 2003 maakten onderzoekers voor het eerst onrijpe eicellen uit embryonale stamcellen. Een paar van de onderzoekers die nu de hele cyclus voltooiden hadden vier jaar geleden al een deel van dit traject van volwassen muizenstamcellen naar bevruchte eicel in de vingers. Ze hadden toen uit stamcellen de kiemcellen gemaakt die alle zoogdiervrouwen in hun eierstokken hebben als ze worden geboren (Science, 16 november 2012). Nu is de cyclus rond, is er nageslacht in de tweede generatie en zijn er controle-experimenten uitgevoerd. De opbrengst is nog laag en bij de rijping worden nog steeds cellen uit de eierstokken gebruikt.

De onderzoekers zien wel dat dit een belemmering is voor de ontwikkeling van deze eicellen bij mensen. Ze suggereren dat ze ook die begeleidende cellen op den duur uit stamcellen kunnen maken.

Wim Köhler