Commentaar

De kracht van kleintjes

Wie gelooft nog in de van bovenaf gestuurde samenleving? Waarin snel en over de hele linie met grote maatregelen en krachtige invoering belangrijke veranderingen tot stand worden gebracht?

Niemand, waarschijnlijk. Het is uit de tijd dat we dachten dat wilskracht een morele eigenschap was en gehoorzaamheid een absolute deugd.

De samenleving is veel te complex voor zoiets, grote veranderingen komen vaak onverwacht. Een bestuurder kan het beste hopen op lokale veranderingsprocessen die op de een of andere manier zullen beklijven waardoor uiteindelijk een brede verandering ontstaat. In de praktijk speelt vaak toeval de hoofdrol. De internationale daling in criminaliteit is niet het gevolg van een grootscheepse War on Crime, maar is eerder ontstaan door beter hang- en sluitwerk in de huizen en een verschoven leeftijdsopbouw van de bevolking.

Precies deze herleving van de liefde en aandacht voor het kleine als motor voor het grote, is er ook in het denken over menselijke evolutie. Verderop in de bijlage beschrijft Lucas Brouwers hoe nu – mede dankzij sterk verbeterde technische mogelijkheden – genetici en antropologen steeds meer belang hechten aan kleine veranderingen in het menselijke DNA.

Vroeger heerste de theorie van de ‘Strong Sweep’: snelle soortbrede, verspreide mutaties veranderen de toestand van de mens. Zo zou het ‘taalgen’ de oorzaak moeten zijn van de grote verandering in menselijke activiteit en creativiteit rond 50.000 jaar geleden. Maar dat wondergen is nooit gevonden. De werkelijkheid is toch weer complexer. Want de recentste mensbreed verspreid mutatie is weliswaar inderdaad een soort taalgen, want betrokken bij spraakproductie, maar verder is de functie van dat FOXP2-gen (ontstaan ca. 300.000 jaar geleden) nog altijd slecht begrepen.

Het nieuwste onderzoek biedt een bonte optocht van lokale mutaties tegen te dik bloed, tegen arsenicumvergiftiging, tegen malaria, tegen melkdiarree en vóór zetmeelvertering. Veel van die mutaties zullen lokaal blijven, maar uit de óók genetisch bepaalde lengtegroei in Noord-Europa blijkt dat veel kleine genetische duwtjes toch een wezenlijke verandering kunnen veroorzaken.