Recensie

Weinig is verdrietiger dan een man die zijn boeken overleeft

©

Terwijl de schrijverstrein van 5,7 miljoen euro dinsdagochtend naar Frankfurt zoefde, stuitte ik op het belangrijkste leesevenement van het jaar. Twintig zesjarigen zaten verzameld in de bibliotheek van Ameland en mochten raden hoeveel een jaarkaart voor hen kost: ‘Twee euro!’ ‘Tien euro!’ ‘Vierhonderdacht euro!’ Groot gejoel volgde bij de juiste oplossing (niks). Nu is ‘bibliotheek’ misschien een overstatement. De Amelandse bieb is een gezellige, maar niet zo heel erg grote ruimte die je bereikt na een slalomtocht tussen de knuffelzeehonden, dubbelwarmende truien en mosterdpotjes van de VVV, vlakbij de veerboot in Nes. Het lijkt haast of de boeken onderweg zijn zich terug te trekken van het eiland. (Al ontdekte ik er ook een mooie boekwinkel én een biebdependance in het toeristische Hollum). De zesjarigen kregen uitleg over de indeling in leesniveaus van de boeken (‘Ah, dat kan Nora al lezen’) en ik zag voor me hoe ze in deze piepkleine eilandbibliotheek de literatuur zouden ontdekken, zouden kunnen ontdekken.

Terwijl de kinderen kraaiden van enthousiasme over het leesgeluk dat voor ze klaarstond, spiekte ik op de planken. Want wat zullen de door de Amelandse bieb wakker gekuste lezertjes hier over tien jaar lenen? Ze zullen vechten om Alice Munro, ongetwijfeld. Vechten moet, want Munro steekt eenzaam uit boven een zee van thrillers en romantische fictie. Verder is het literaire aanbod hier, zoals in veel bibliotheken buiten de grote steden, bedroevend klein. Dat is niet de schuld van de bibliotheekmedewerkers, die steeds minder geld en ruimte tot hun beschikking krijgen. En van wie, op zich voorstelbaar, verwacht wordt dat ze boeken aanbieden die vaak worden uitgeleend. Maar zo is het wel heel erg eb geworden in de bibliotheek.

Mijn opkomende cultuursipheid werd nog versterkt toen ik diezelfde avond een tranentrekkend nieuwsitem zag op Omrop Fryslân, over de Dokkumse antiquaar Atsee de Haan (73), de Larry McMurtry van Friesland: een man met kleine, aangedane ogen boven een kolossale baard. Hij stopt. Een half miljoen boeken moet weg. Tot en met zaterdag zijn ze te koop voor vijftig cent per stuk. De tv filmde De Haan terwijl hij toekijkt hoe zijn levenswerk (hij is zestig jaar bezig) doos na doos in een container wordt gekieperd. Hij zou willen sterven tussen zijn boeken, zegt De Haan met verstikte stem, ‘maar niet te snel’. Er is weinig verdrietiger dan een man die zijn boeken overleeft.

Misschien kan iemand honderd meesterwerken uit de loods van De Haan halen en ze naar de overkant brengen. In de Amelandse bieb richten we een paar planken in met grootse boeken die altijd klaar blijven staan voor nieuwe lezers, ook als die maar zelden komen: van Blaman tot Eliot, van Céline tot Salinger. En na Ameland, alle andere bibliotheken in het land: overal een Atseekast voor de eeuwigheid.