Turkse rol bij Mosul-offensief wekt woede Irak

Turkije eist een rol voor zich op bij het offensief om Mosul te heroveren op IS. Buurland Irak beschouwt Turkse troepen binnen zijn grenzen als een ‘bezettingsmacht’.

Irakezen demonstreren in Baghdad tegen Turkse inmenging in de strijd om Mosul. Foto AP

Amerikanen proberen de ruzie te sussen tussen de Turkse en Iraakse regering over de bevrijding van Mosul. Ze willen voorkomen dat die uitgroeit tot een groter conflict tussen de twee buurlanden en tussen sunnieten en shi’ieten in de regio.

Delegaties reizen deze week heen en weer tussen Bagdad en Ankara voor topoverleg. Vrijdag is de Amerikaanse minister van Defensie Ash Carter in Ankara.

De Turkse regering eist een militaire rol in het Mosul-offensief en gaat daarbij voorbij aan de soevereiniteit van buurland Irak. Buitenlandse troepen zijn formeel alleen op uitnodiging actief. Op een grote Turkse militaire basis in noord-Irak staan ongeveer drieduizend getrainde Turkse militairen klaar die daar de afgelopen jaren Irakese militairen hebben opgeleid.

mosulkaart

Volgens de Iraakse premier Haider al-Abadi zijn ze niet meer welkom. Hij noemt ze een ‘bezettingsmacht’. Intussen demonstreren shi’itische volgers van een invloedrijke Iraanse geestelijke in Bagdad voor de Turkse ambassade. Ze eisen terugtrekking van alle Turkse militairen uit Irak.

Dat zijn de Turken niet van plan, maakte president Erdogan woensdag opnieuw duidelijk. Turkije wil uit zelfbescherming een actieve rol in de operatie zei hij. „We zullen van nu af aan niet wachten tot problemen bij ons aankloppen en het mes ons op de keel staat. We zullen niet wachten tot terroristische organisaties ons aanvallen”, zei hij tijdens een toespraak in het presidentieel paleis.

Steeds assertiever

Erdogan stelt zich steeds assertiever op over ingrijpen in de buurlanden Syrië en Irak. De regering is teleurgesteld in westerse bondgenoten zoals de VS. Die blijven tegen Islamitische Staat samenwerken met Koerdische milities in Syrië, die Turkije als vijand beschouwt.

„Wij weten hoe het in deze regio werkt”, zei Erdogan deze week. „Jullie zijn buitenlanders hier. Jullie weten het niet.” Eind augustus trokken Turkse troepen Syrië binnen om de oppositie militair te steunen. Dat was een zet om zowel IS als oprukkende Syrische Koerden de pas af te snijden.

Bij het offensief om Mosul te heroveren wil de Turkse regering voorkomen dat de etnische samenstelling van de regio wordt veranderd. In Mosul wonen vooral sunnitische Arabieren en Turkmenen. Islamitische Staat kreeg er relatief gemakkelijk voet aan de grond omdat die sinds de val van Saddam Hussein (een sunniet) gediscrimineerd werden door de nieuwe shi’itische heersers in Bagdad. Aanvankelijk zouden door Iran betaalde shi’itische milities een grote rol spelen in het Mosul-offensief. Daarmee wordt volgens de Turkse regering de basis gelegd voor een volgend conflict.

Turkije wil bovendien voorkomen dat de guerrilla’s van de Turks-Koerdische PKK hun gebied weten uit te breiden door mee te doen bij de slag om Mosul. De PKK is sterk in Noord-Irak en gebruikt de regio als uitvalsbasis om aanslagen in Turkije voor te bereiden.

Toekomstige instabiliteit

Analist Sinan Ulgen van Carnegie Europe noemt de agressieve Turkse opstelling ‘strategisch’. „En het werkt”, concludeert hij. Onder Turkse druk zijn de Amerikanen volgens Ulgen tot het inzicht gekomen dat de rol van shi’itische milities in het offensief moest worden beperkt. „Dat zou alleen maar tot toekomstige instabiliteit hebben geleid.”

In plaats daarvan heeft nu de door Turkije gesteunde coalitie van Koerdische peshmerga en door de Turken getrainde milities van Turkmenen en sunnitische Arabieren uit Mosul het voortouw. „Zodat in de toekomst in Mosul pro-Turkse krachten de dienst uitmaken.”