Recensie

Turken op Buchmesse: buitenwereld begrijpt Turkije niet

Turkije is volgens Turkse uitgevers ‘wereldkampioen democratie’. “We geven 56.414 nieuwe boeken per jaar uit. Dat is democratie.”

Foto ANP

In zijn openingsrede van de Frankfurter Buchmesse riep Martin Schulz, voorzitter van de Europese Unie, de Turkse president Erdogan op gevangen schrijvers vrij te laten. Hij kreeg er luid applaus voor van onder anderen koning Willem-Alexander en de Belgische koning Philip. De Turkse uitgevers antwoorden met drie boeken over de coup van 15 juli.

‘We hebben problemen, maar de Turkse schrijvers die nu gevangen zitten zijn, denk ik, binnen twee maanden vrij. De druk van de uitgeverijen op de regering is daarvoor groot genoeg,’ zegt uitgever Adnan Özer over de rede waarmee EU-voorzitter Martin Schulz de Buchmesse in Frankfurt dinsdagavond opende. Hierin riep Schulz de Turkse president Erdogan op niet alleen de Turkse schrijfster Asli Erdogan vrij te laten, maar ook alle andere auteurs en journalisten. Özer vindt Schulz’ rede onverstandig: ‘Interne druk werkt beter dan een publieke oproep.’

Grote stapels

Dat de buitenwereld volgens Turkse uitgevers weinig begrijpt van de politieke ontwikkelingen in Turkije, blijkt uit drie boeken die speciaal voor de Frankfurter Buchmesse zijn gemaakt. Eentje ligt in grote stapels voor het pakken: 15. Juli Putschversuch. Eine kurze Geschichte von einer langen Nacht. ‘Terwijl de Turkse samenleving tegen de coupplegers streed, kwam er geen ondersteuning van de westerse democratieën’, schrijven de auteurs Bekir Berat Özipek en Yasemin Abayhan in het voorwoord.

Behalve 15. Juli Putschversuch liggen ook de boeken Demokrasi kahramanlari en Turkey’s 15th July in Frankfurt. In het eerst beschrijven jonge en oude Turken hun ervaringen tijdens en na de couppoging, het tweede is een luxueus fotoboek.

‘Literatuur opent de wereld’

In drie korte lezingen bij de Turkse uitgeversstand gingen drie uitgevers in op de misverstanden over de coup. ‘Literatuur verbindt’, zei Doglan Hizlan als eerste. ‘Wat is democratie? Luisteren naar de ander. Ik geef alles uit wat ik goed vind, ook al strookt dat niet met mijn ideeën. Literatuur opent de wereld. Duitsland heeft een mening over onze problemen, wij hebben die ook voor de problemen waar Duitsland voor staat. Door uitwisseling van ideeën ga je elkaar begrijpen.”

Ook de tweede uitgever, Iskender Pala, benadrukte de wisselwerking tussen democratie en literatuur. „Op 15 juli is er een grote strijd geleverd om de democratie te beschermen. Bij een militaire coup wordt de wil van een volk ondergraven en verdwijnen kunst en literatuur. Maar Turken staan nooit toe dat onze democratie wordt aangevallen.”

Wereldkampioen democratie

Özer noemde tijdens zijn lezing Turkije ‘wereldkampioen democratie’. „We geven 56.414 nieuwe boeken per jaar uit. Dat is democratie. Dit wil natuurlijk niet zeggen dat je niet kritisch moet kijken naar wat er nog niet goed is.”

Vanuit het publiek klonk wat gemompel in het Turks toen Özer vervolgde: „We hebben nog niet het literaire aanzien dat bij Istanbul hoort. Dat komt onder meer doordat we te weinig rekening houden met ons literaire erfgoed. Soms is het moeilijk om de vele culturen in Turkije samen te laten komen, maar dat is wel iets waar we naar moeten streven, dat hoort bij een democratische cultuur. We moeten een beter cultuurprogramma ontwikkelen en er moet een Nobelprijs komen voor een Turkse schrijver, zodat er ook internationaal meer interesse ontstaat voor wat we te bieden hebben.”

Anders dan zijn collega Özer is Iskender Pala kritisch over de uitlatingen van Schulz. „Als er al een journalist of schrijver vastzit – en dat is dus niet het geval – dan is dat omdat ze iets anders op hun kerfstok hebben. Neem deze drie boeken mee, want meer mensen hebben problemen om te doorgronden wat er gebeurd is. Lees ze en begrijp.”