Studenten lijden onder keuzestress en prestatiedruk

Hoger onderwijs De geestelijke nood onder studenten neemt toe onder invloed van prestatiedruk en keuzestress. Wachttijden voor de psycholoog lopen op.

Eerstejaarsstudenten van de Erasmus Universiteit volgen een college om de kans op studiesucces te vergroten. Foto Jerry Lampen/ANP

Er is een tekort aan psychologen voor studenten in het hoger onderwijs, vooral bij hogescholen. De wachttijden gaan omhoog, terwijl de behoefte aan psychische hulp groeit. Dat zeggen studentenpsychologen in een onderzoek van het Interstedelijk Studenten Overleg (ISO), dat werd uitgevoerd met het Nederlands Instituut van Psychologen (NIP).

Volgens Jeanette van Rees, voorzitter van de sectie studentenpsychologen van het NIP, is de vraag groter geworden omdat er meer tempo moet worden gemaakt met de studie. Vertraging kost studenten geld. „Er is druk op de instellingen om actie te ondernemen zodat er sneller wordt gestudeerd”, zegt ze. „En als je ergens mee zit en daardoor niet kan studeren, moet je eerder hulp zoeken.”

Studenten met een beperking

Studeren vergt nu eenmaal denkwerk, volgens Van Rees: „Als je iets aan je hoofd hebt, kun je beter aan de kassa zitten. Maar als je moe bent, piekert of problemen ervaart en je moet nadenken en een stuk schrijven, dan heb je daar last van.” Er zijn ook andere oorzaken voor de groeiende vraag, volgens Van Rees. Er zijn meer internationale studenten en studenten met een beperking.

Het rapport van het ISO rept ook van meer „complexe” persoonlijke problemen. Vaak wordt dan doorverwezen naar de huisarts en de ggz. De studentenpsycholoog houdt zich bezig met concrete problemen, die met de studie en met de levensfase hebben te maken en kort behandeld kunnen worden, passend binnen de context van de onderwijsinstellingen.

Prestatiedruk en keuzestress spelen ook een rol bij de problemen van studenten. „Keuzevrijheid is een goede zaak, maar kan leiden tot keuzestress. Als die aan de orde is, moet de stap naar de psycholoog laagdrempelig en eenvoudig zijn”, aldus ISO-voorzitter Jan Sinnige. De ondervraagde studentenpsychologen denken dat het bindend studieadvies en het leenstelsel niet de oorzaak zijn van de problemen van studenten maar daar wel invloed op hebben.

Volgens een onderzoek van het Nijmeegse instituut ResearchNed (2012) heeft 4 procent van de studenten psychologische problemen en wordt 2,1 procent erdoor belemmerd. Belangrijk daarnaast zijn concentratieproblemen (5,7 procent) en chronische vermoeidheid (6,1 procent).

Universiteiten hebben al vijftig jaar studentenpsychologen en er zijn er nu twee tot tien per instelling. Die zijn vindbaar op de site van de universiteit. Hogescholen hebben tussen de één en vier studentenpsychologen per instelling en die zijn vaak niet goed te vinden. Ook zijn vaak de voorwaarden niet duidelijk. De kosten variëren per instelling: om te voorkomen dat studenten niet komen opdagen, wordt er vaak inleggeld gevraagd dat kan oplopen tot 50 euro.

Zowel bij universiteiten als bij de hogescholen zijn er vaak lange wachttijden. Het duurt twee tot twaalf weken voor een student een intakegesprek krijgt. Individuele gesprekken zijn mogelijk, en trainingen en cursussen over faalangst, stress, concentratieproblemen, gebrek aan motivatie, assertiviteit en studievertraging.

Studentengezondheidstest

De Universiteit van Amsterdam en de Hogeschool van Amsterdam proberen sinds 2011 in een studentengezondheidstest studenten aan te moedigen hulp te zoeken als ze in medische of psychische problemen flink boven het gemiddelde scoren. Bij de laatste test van 2013 tot 2014 deden ruim 8.200 studenten mee en van hen meldde 17 procent psychische problemen. Daarnaast had 29 procent concentratieproblemen, 24 procent faalangst en 22 procent motivatieproblemen die niet altijd onder de categorie „psychisch probleem” vallen. Gebrek aan zelfvertrouwen (26 procent), financiële problemen (19 procent) en eenzaamheid (17 procent) werden het meest genoemd.

De Amsterdamse studentenarts Peter Vonk heeft met twee collega-onderzoekers de problemen van studenten beschreven in het boekje Studenten en stille pijn; wel problemen maar geen hulp zoeken (2010) en op de site ik-student.nl. Als studenten niet op tijd hulp zoeken, kan hun studie stranden. „We weten al jaren dat het met studenten veel slechter gaat dan met niet-studenten, als je die vergelijkt. Als je een baan hebt, dan heb je meestal ook een baas. Als je dan niet komt opdagen, gaat men zoeken waar je bent. Bij een studie is dat onvoldoende”, zegt hij.

In ik-student.nl staan varianten waar andere studenten zich weer in kunnen herkennen. Burn-outs, het niet meer kunnen volgen van gecompliceerde stof. Zo’n 45 procent van de studenten die problemen meldden op de vragenlijst, wilden daar geen hulp voor. Dat was meer dan eerdere jaren. Mannen zoeken minder vaak hulp dan vrouwen.