‘Nederlanders moeten minstens 50 miljoen kilo afvallen om van obesitas af te komen’

Dit concludeerden vier chirurgen in een opinieartikel in de Volkskrant.

Foto Valerie Kuypers/ANP

De aanleiding

Het aantal mensen met obesitas is de laatste dertig jaar verdrievoudigd, schreven chirurgen Maurits de Brauw, Sjoerd Bruin, Yair Acherman en Arnold van de Laar vorige week in een opiniestuk in de Volkskrant. De chirurgen, gespecialiseerd in maagverkleiningsoperaties en werkzaam in het Medisch Centrum Slotervaart, pleitten voor „een politiek en maatschappelijk” offensief tegen obesitas. „Hoewel we veel patiënten genezen, is het duidelijk dat wij dit probleem NIET met een operatie kunnen oplossen. Om obesitas te vermijden, moeten wij Nederlanders minstens vijftig miljoen kilo overgewicht kwijtraken.”

Waar is het op gebaseerd?

De chirurgen zijn uitgegaan van 1,7 miljoen volwassen Nederlanders met obesitas, mailt Maurits de Brauw desgevraagd. De definitie van obesitas is iemand met een Body Mass Index (BMI) van 30 of meer (gewicht delen door lengte in het kwadraat). Die 1,7 miljoen is vervolgens vermenigvuldigd met een gemiddeld overgewicht van dertig kilo. Een schatting, schrijft De Brauw: „De gemiddelde BMI zal tussen de 33 en 35 liggen, schatten we op basis van wat wij in de praktijk zien. Bij een gemiddelde lengte komt dat neer op een overgewicht van dertig kilo.” Hoewel de formulering („wij Nederlanders”) anders suggereert, bedoelen de chirurgen dus niet dat alle Nederlanders vijftig miljoen kilo moeten afvallen, maar de Nederlanders met obesitas.

En, klopt het?

Volgens de Leefstijlmonitor van het CBS en het RIVM had vorig jaar 13,7 procent van de bevolking van 20 jaar of ouder obesitas. Dat komt neer op 1,8 miljoen mensen (ruim 13 miljoen mensen waren 20 jaar of ouder). Iets meer dan de 1,7 miljoen die de chirurgen noemden dus.

Dan de dertig kilo. De chirurgen gaan uit van een gemiddelde lengte, 1,74 meter volgens het CBS, en een BMI van 33 tot 35. Wie die lengte heeft en dat BMI moet inderdaad ongeveer dertig kilo afvallen om op gezond gewicht te komen, rekenen we na: tussen de 25 en 31 kilo.

Maar dat zijn wel erg stevige aannames, zegt Marieke van Bakel, onderzoeker voeding en overgewicht bij het RIVM. „Wie zegt dat een persoon met obesitas een BMI tussen de 33 en 35 heeft, en een lengte van 1.74? Dat is nergens op gebaseerd.”

„Je kunt op die manier allerlei sommen maken”, vervolgt ze. „Maar dat levert niets op. Volgens het CBS heeft de Nederlander gemiddeld een BMI van 25,6. Uitgaande van de gemiddelde lengte kom je daarmee op een gewicht van 77,5 kilo. Voor een gezond gemiddeld BMI zou elke Nederlander twee kilo moeten afvallen [dan kom je onder de gewenste BMI van 25]; dan zijn we, gemiddeld gezien, van ons overgewicht af. Maar dat gaat nergens over. Dat is geen wetenschappelijk onderbouwde manier om een cijfer te noemen.”

Ze concludeert: „De chirurgen geven terecht de urgentie van het probleem aan, alleen is de vijftig miljoen kilo niet terug te rekenen met onderzoeksdata.”

Overigens is de BMI geen zaligmakende maatstaf om overgewicht te meten, zegt internist en hoogleraar Liesbeth van Rossum, hoofd van het centrum Gezond Gewicht in Rotterdam. Sommige mensen hebben een gezond BMI (20 tot 25) maar te veel buikvet. „En dat is het slechte vet, dat zorgt voor een verhoogd risico op aderverkalking en suikerziekte, en een negatief effect op je stofwisseling en stemming. ” Omgekeerd hebben sommige mensen met veel spieren en weinig vet (zoals bodybuilders) juist een te hoog BMI.

Conclusie

Uitgaand van een gemiddeld overgewicht van dertig kilo, moeten de 1,8 miljoen mensen met obesitas inderdaad 54 miljoen kilo afvallen om ervan af te komen. Maar dat gemiddelde overgewicht is gebaseerd op aannames. We beoordelen de bewering daarom als ongefundeerd.