Commentaar

Kandidaten zijn geen heiligen

nrcvindt

Het kan dus wel. De Amerikaanse presidentskandidaten hebben tijdens hun laatste tv-debat een zekere mate van normaliteit teruggebracht in de bij vlagen surrealistische verkiezingsstrijd. Na soms ongehoorde aanvallen op de persoon, Trumps ‘pussytape’ en Hillary’s dubieuze omgang met ministeriële e-mails, schoven nu zowaar de politieke thema’s even op de voorgrond.

Het was bijna een verademing om van de mogelijk toekomstige leiders van de westerse wereld te horen wat ze vinden van abortus, economie en wapenbezit –issues, men zou het bijna vergeten, die net zo goed een presidentschap inkleuren als de persoonlijkheden en hun levenservaring.

Trump, een paar gradaties serieuzer dan in eerdere debatten, profileerde zich als traditioneel conservatief. Tegen abortus, voor wapenbezit, en – uiteraard – voor de benoeming van conservatieve juristen in het Hooggerechtshof. Hij wil illegale immigranten terugsturen en de grens met Mexico hermetisch sluiten. Hij wil de economie stimuleren door de belasting voor rijken te verlagen.

Clinton presenteerde zich als gematigde ‘liberal’. Ze erkende het recht op wapenbezit, maar pleitte voor wetgeving die de gevaren ervan indamt. Ze is voor de bestaande abortuswetgeving en wil een Supreme Court dat opkomt voor alle burgers, niet alleen voor rijken en bedrijven. Ze is voor afsluiting van de grens met Mexico, maar tegen grootschalige uitzetting van illegale immigranten. Ze wil hogere bijdragen van welgestelden aan de samenleving.

Ook in stijl waren de verschillen evident. Trump, donker pak, rode das, was de boze, verongelijkte man die het opnam voor de verliezers van de globalisering tegen de elite. Clinton, in een ivoorwit broekpak, straalde strenge daadkracht en optimisme uit, onderstreepte dat ze er voor alle Amerikanen wil zijn. Donker versus licht, het contrast was door Clinton’s campagne sluw gekozen.

Want de kandidaten waren natuurlijk geen heiligen geworden. Ze omzeilden heikele vragen, vielen elkaar in de rede. Clinton gaf geen antwoord op vragen over belangenverstrengeling, Trump zei dat hij de vrouwen die hem van aanranding beschuldigen niet kende. Zij noemde hem een marionet van Poetin, hij noemde haar een gemene vrouw.

Het werd weer helemaal 2016 toen Trump herhaalde dat de verkiezingen oneerlijk verlopen. Hij weigerde te zeggen of hij bij verlies de verkiezingsuitslag zal erkennen. Het is een zwaktebod om drie weken voor de finish de slechte verliezer te spelen. Het is democratisch onzindelijk om – zonder bewijs – de eerlijkheid van het proces in twijfel te trekken. Dat is geen presidentieel gedrag.