Donald Trump wil Amerikaanse democratie meeslepen in zijn val

Slotdebat Verkiezingen VS De Republikein weigerde bij het derde presidentiële debat een verkiezingsnederlaag bij voorbaat te accepteren. Dat is uniek.

Donald Trump kiest voor een tactiek van de verschroeide aarde. Hij lijkt te beseffen dat hij de presidentsverkiezingen niet meer kan winnen. Maar een nederlaag zal hij niet bij voorbaat accepteren, zei hij vannacht, tijdens het derde en laatste tv-debat met de Democraat Hillary Clinton. Als hij ten onder gaat, wil hij het hele systeem in zijn val meenemen.

Trump, die ver achterligt in landelijke peilingen, werd enkele malen gevraagd of hij zich zou neerleggen bij een nederlaag. Telkens zei hij: “We zullen zien”, of “Ik houd de spanning erin”. Hij noemde de verkiezingen ‘rigged’, gemanipuleerd. Hillary Clinton zou volgens hem de stemming zo beïnvloeden, dat hij geen kans maakt. “De media zijn zo oneerlijk en corrupt. Hun campagnes zijn ongelooflijk. Zij hebben de geesten van kiezers vergiftigd.” Verder zei Trump: “Er zijn miljoenen mensen ten onrechte als kiezer geregistreerd.” Hillary Clinton “had nooit mee mogen doen aan deze verkiezingen. Het is illegaal. Ze is schuldig aan een ernstig misdrijf.”

Uniek

Het is uniek in de Amerikaanse politiek dat een kandidaat bij voorbaat het electorale proces verwerpt. Al Gore vocht in 2000 de uitslag van de verkiezingen aan, na een chaotische telling in de staat Florida in een zeer spannende race. Maar Gore nam uiteindelijk genoegen met de uitslag na een uitspraak van het Hooggerechtshof. Een verliezer is niet verplicht zich bij een nederlaag neer te leggen, en de winnaar heeft geen goedkeuring van de verliezer nodig om president te worden. Het is vooral een uiting van democratisch fatsoen. En een manier om chaos en geweld na de verkiezingen te voorkomen.

Lees ook het stuk over Republikein Allen Raymond, die vastzat voor verkiezingsfraude: Uitspraken Trump over verkiezingsfraude zijn ‘gevaarlijk en onzinnig’

Hillary Clinton noemde Trumps uitspraak in het debat “ontstellend”. “Telkens als Donald denkt dat iets niet op zijn manier gaat, zegt hij dat er tegen hem is samengespannen.” Clinton somde eerdere gevallen op waarbij Trump vergelijkbare systeemkritiek leverde: toen de FBI besloot Clinton niet te vervolgen om haar e-mailaffaire, toen Trump geen Emmy won met The Apprentice, toen hij enkele Republikeinse voorverkiezingen verloor, en toen zijn Trump University werd aangeklaagd wegens fraude. In al die gevallen beweerde Trump dat hij het slachtoffer was van een corrupt systeem.

Oneerlijke verkiezingen

Trump zegt al langer dat de presidentsverkiezingen niet eerlijk verlopen. Hij had het eerder over miljoenen niet-bestaande kiezers, “vooral in de binnensteden”. Dat was een eufemisme voor gebieden waar veel Afro-Amerikanen wonen. Het is een buitengewoon sterk argument bij zijn eigen achterban. Een meerderheid van de Trump-kiezers (53 procent) gelooft dat de verkiezingen niet of nauwelijks eerlijk zullen verlopen. Trump heeft vannacht de woede van zijn aanhang vertolkt, maar er ook een waarschuwing bijgegeven: als ik niet win, kan alles gebeuren.

Lees ook een verslag van het debat terug in ons liveblog: Trump accepteert verkiezingsuitslag mogelijk niet

De rest van het debat verliep stekelig, maar minder chaotisch dan de twee voorgaande debatten. Clinton viel Trump feller aan, terwijl Trump zich lange tijd juist enigszins inhield. Een duidelijke winnaar was er niet. Clinton viel Trump aan op zijn steun voor de Russische president Poetin. Trump zei dat Poetin “elke keer weer onze regering een stap voor is”. Hij prees verder de Syrische president Bashar al-Assad: “Hij is veel sterker en slimmer dan zij [Clinton] en president Obama.” Trump had een geweldig debat nodig om zijn grote achterstand goed te maken. Dat is hem niet gelukt.

Fraude

Deze week kreeg Trump munitie om de Democraten van fraude te beschuldigen. Een undercoveractie van de conservatieve activist James O’Keefe legde bloot hoe enkele Democraten achter de schermen praten over het manipuleren van verkiezingen. Een van hen, de strateeg Scott Foval, zei dat hij trucs kende om te frauderen met identiteiten, en dat hij mensen naar Trump-bijeenkomsten stuurde om de boel te verstoren.

Hij schepte op dat hij in het verleden busladingen vol kiezers naar swing state Wisconsin had laten rijden, om ze daar te laten stemmen. Hij en een andere strateeg zijn na de onthulling hun baan kwijtgeraakt. Onduidelijk is of het grootspraak was, of dat O’Keefe echt iets op het spoor is. Maar de beelden versterken Trumps argumenten, en vergroten de woede onder zijn aanhang.

Bekijk hier het hele debat terug:

Pence: we zullen een nederlaag accepteren

Na het debat ontstond meteen verwarring over de betekenis van Trumps uitspraak. Zijn kandidaat voor het vicepresidentschap, Mike Pence, had eerder op de dag laten weten dat hij en Trump zich natuurlijk neer zouden leggen bij een nederlaag. Ook de Republikeinse partijvoorzitter Reince Priebus zei dit na afloop. En zelfs Trumps campagneteam probeerde te sussen: hij had het over een theoretische situatie, want Trump gaat toch wel winnen. Maar de dreiging van chaos na 8 november is vannacht een stuk groter geworden.