Opinie

Clinton - Trump 3 - 0

Verkiezingen VS Na twee inhoudelijk teleurstellende presidentsdebatten volgde deze week een laatste scherpe en spannende discussie. Lars Duursma trekt zes lessen uit de drie debatten tussen Clinton en Trump.

Foto Ethan Miller/Getty Images/AFP

Na twee inhoudelijk teleurstellende presidentsdebatten volgde gisteravond een debat zoals een goed debat hoort te zijn: spannend, spraakmakend én scherp op de inhoud. Wat viel op bij de drie debatten? En welke lessen kunnen we eruit trekken?

1. Clinton is een betere debater dan Trump

Het sprankelde niet altijd, maar ze kwam geen moment werkelijk in de problemen. Blijf maar eens kalm, als je tegenstander belooft dat hij je bij winst in de gevangenis laat zetten. Blijf maar eens glimlachen, als je tegenstander je elke drie zinnen onderbreekt – ruim vijftig (!) keer tijdens het eerste debat. Clinton stond er, zeker na het eerste debat, goed voor in de peilingen en hoefde dus niet te winnen. Dit verklaarde haar wat behoudende strategie die er vooral op gericht was om geen fouten te maken.

Toen ze Trump ondanks die strategie aftroefde, wrongen commentatoren zich in allerlei bochten om Clinton maar niet tot winnaar uit te roepen. Zij had niet gewonnen, zo luidde een veelgehoorde redenering, maar Trump had verloren – alsof die twee niet hand in hand gaan. Je kunt je afvragen wat Clinton moet doen om ook eens een compliment te krijgen. Feit was dat ze ogenschijnlijk achteloos overeind bleef tegen Trump, terwijl zestien Republikeinen geen vat op hem kregen. Bovendien: haal maar eens het beste in jezelf naar boven wanneer 80 miljoen kiezers naar je kijken en er zoveel op het spel staat. Ook in de finale van het WK voetbal zie je zelden het beste spel.

Het was veelzeggend dat we pas bij het derde debat – toen ze een enorme voorsprong had opgebouwd in de peilingen – Clinton op haar best zagen. Het was alsof een grote last van haar schouders was afgevallen, zoals ook een sportploeg vaak beter speelt wanneer het team op forse voorsprong staat. Ineens werd ze veel actiever in het debat. Pittiger. Consequent sprak ze Trump aan op zijn woorden, bijvoorbeeld toen hij alle aantijgingen van aanranding afdeed als onzin. Door die houding kwam ze veel beter uit de verf: niet eerder waren haar woorden zo indringend en was haar reactie richting de vrouwen zo warm en betrokken.

Bekijk hieronder het volledige derde debat. Of lees verder onder de video:

2. Eén slimme aanval heeft meer effect dan op alles slaan

Trumps aanvallen kwamen neer op wat ze in Amerika een ‘kitchen sink’-strategie noemen: waarom selectief zijn, gooi gewoon alles wat in de gootsteen ligt naar je tegenstander. Trump was daardoor continu in de aanval en hoefde z’n eigen standpunten nauwelijks te verdedigen, maar geen enkele aanval bleef echt hangen. Clinton koos bij het eerste debat voor één heel gerichte aanval: ze sprak hem aan het einde van het debat – toen ze wist dat hij minder scherp en eerder geïrriteerd zou zijn – hard aan op Alicia Machado, een voormalig Miss Universe die door Trump publiekelijk is vernederd. Alles klopte aan die aanval. Alicia is een vrouw (check!), een Latino (check!) en gepest om haar gewicht (check check!). Veel grote kiezersgroepen voelden zich aangesproken en Trump maakte het erger door dagen na het debat nog in de vlek te wrijven.

Bekijk hieronder het debatfragment. Of lees verder onder de video:

3. Trump is kampioen in het ingooien van zijn eigen glazen

Hij probeerde een aantal keer om presidentieel over te komen. Dat lukte tijdens het derde debat precies dertig minuten en toen was de discipline op: hij haalde genadeloos uit naar de vrouwen die hem hadden aangeklaagd en liet even later in het midden of hij de verkiezingsuitslag zou respecteren. Ook bij andere debatten bracht hij zichzelf in problemen toen z’n geduld opraakte. Over het niet betalen van de inkomstenbelasting: „Dat is omdat ik slim ben”. Steeds weer maakte hij controversiële opmerkingen die de rest van het debat overschaduwden, waardoor niemand het nog had over het feit dat hij op andere momenten wél goed uit de verf kwam.

Bekijk hieronder het debatfragment. Of lees verder onder de video:

4. Tegenstanders reageren niet meer op elkaar, ze negeren elkaar

De verdedigende strategie van Clinton was met name de eerste twee debatten helder: consequent negeren van wat Trump zegt en snel weer je eigen verhaal vertellen. Zelfs als haar tegenstander aantoonbare leugens verkondigde, reageerde ze niet inhoudelijk: „Nou, ik hoop dat fact-checkers de volumeknop nu omhoog draaien en aan de slag gaan.” Of ze verwees kijkers naar haar website voor een live fact-check. Begrijpelijk was het zeker: elke seconde die ze zou besteden aan het betwisten van feiten, kon ze niet over haar eigen verhaal spreken. En toch is het jammer. Want als kandidaten niet op elkaar reageren, kijkt de kiezer uiteindelijk naar twee monologen – en daar hebben we er al zoveel van tijdens campagnes.

5. Debatten voegen veel toe, mits goed geleid

Daar waar de twee eerste debatten – vooral door Trump – ontaardden in een chaotisch moddergevecht, oogstte debatleider Chris Wallace terecht veel waardering voor de wijze waarop hij het derde debat leidde. Met rake vragen dwong hij de kandidaten tot duidelijke antwoorden en liet hij hen goed op elkaars standpunten reageren. Hij bleef op de achtergrond waar mogelijk, maar greep kordaat in als de discussie dreigde te verzanden in bijzaken en standaardverhalen. Nog beter was het geweest als, net als bij eerdere verkiezingen, steeds één thema was gekozen per debat. Nu gingen de debatten vaak over zoveel verschillende onderwerpen dat het alleen al daardoor lastig werd om een diepgaande discussie te voeren.

6. De duivel zit in de details

Trump kwam non-verbaal vrij ongelukkig over, juist op de momenten dat hij niet aan het woord was. Hij was aan het zuchten, trok rare gezichten en liep bij het tweede debat merkwaardig en intimiderend over het podium. Dat kan beter met een goede voorbereiding. Zo stapte Hillary Clinton na afloop van het derde debat direct op presentator Chris Wallace af, om hem breed glimlachend de hand te schudden. Mooi fotomoment. Op de achtergrond zien we een wat verloren achterblijvende Trump.

Lars Duursma is oprichter van Debatrix. Hij heeft bij de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2008 en 2012 campagne gevoerd voor Barack Obama.