Alle gêne is verdwenen in België, de beerput gaat open

Racisme in België

Angst voor ‘de ander’ zorgt sinds de terreuraanslagen in België voor een golf van racistische incidenten. „Zorg altijd dat je het filmt, want je moet bewijs hebben.”

Foto Amaury Miller

‘Makakken? Dat zeggen we hier op café allemaal”, zegt een man die zijn fiets parkeert voor kledingzaak NickSport in Kontich. „Maar allez, da’s just heel erg als je makakken zegt”, vindt een dame die zich mengt in het gesprek. „Da’s een scheldwoord voor Marokkanen. En dat zijn toch óók mensen.”

In Kontich, dichtbij Antwerpen, kwam nooit een cameraploeg. Maar sinds ‘de makakkenrel’, begin oktober, bevindt de kleine Vlaamse gemeente zich in het oog van een mediastorm die al langer over België raast. Aanleiding: de Brusselse terreuraanslagen in maart dit jaar. Die hebben de angst voor ‘de ander’ extra aangewakkerd, klinkt het in academische opiniestukken. Op straat is het rauwe resultaat: een golf van racistische incidenten.

‘Racisme wordt steeds erger’ kopte dagblad De Morgen op de voorpagina. Eén van de incidenten, de Kontichse makakkenrel, begon met een telefonische bestelling van nieuwe voetbalshirts door een team uit ‘Borgerokko’, de bijnaam van de Antwerpse migrantenwijk Borgerhout. ‘Makakken’, schreef de eigenaar van NickSport op de bestelbon. „Als geheugensteuntje”, was later zijn excuus. „Ik schrijf ook wel eens ‘lange’, ‘dikke’ of ‘neger’ op de bon.”

Toen de voetballers de shirts kwamen ophalen, zagen ze de bon, ontstaken in woede en stapten naar het Gelijkekansencentrum Unia om een klacht in te dienen wegens racisme.

‘Gesloten wegens omstandigheden’ staat nu op een A-viertje aan de gevel van de sportzaak. Het ijzeren rolluik is naar beneden. „Die gaat voorlopig niet meer open”, zegt de eigenares van de krantenkiosk aan de overkant. „Hij krijgt nu zelfs doodsbedreigingen. Oké, iemand een makak noemen is niet netjes. Maar ’t is wel een woord dat gewoon in de volksmond wordt gebruikt.”

Hoofddoek afgerukt

Jaarlijks komen er bij Unia ruim vierduizend meldingen binnen. „Een stijgende lijn”, zegt Unia-directrice Els Keytsman. In alle dossiers die haar centrum behandelt, merkt ze dat „alle gêne is weggevallen”.

Keytsman: „Racistisch beledigen gebeurt steeds openlijker en grover.” Daarnaast maakt volgens haar de klassieke scheldpartij vaker plaats voor fysiek geweld.

„Daar waar vroeger een moslima bij de bakker nog ‘gewoon’ voor rot werd gescholden, wordt nu haar hoofddoek afgerukt en wordt men zelfs handtastelijk.”

Belgen zijn bang, de terreur is dichtbij gekomen, zegt Keytsman. „En in dat angstbeeld is iedere moslim of iedere vluchteling een potentiële terrorist. De samenleving staat op scherp.”

Marokko.nl

Een greep uit de reacties op de dood van Ramzi (15). Marokko.nl

Toen afgelopen zomer op zijn vakantie in Marokko de 15-jarige Vlaming Ramzi Kaddouri bij een ongeval met een quad om het leven kwam, brak op sociale media een puist open. Een greep uit de duizenden racistische berichten op Facebook en Twitter: ‘Is een geitenneuker dan een Vlaming?’, ‘Haha, LOL! Was het een zelfmoordaanslag?’

In een Brussels café kijkt de jonge politicus Youssef Kobo met ingehouden woede uit het raam.

„Kun je je voorstellen: massaal werd er gelachen om de dood van een kind, een 15-jarige landgenoot! Waar komt die haat vandaan?”

Op de cafétafel liggen de kranten van die week met verhalen die hem treurig stemmen. De publicatie van het boek Vuile zwarte, van de voormalige Vlaamse profvoetballer Paul Beloy, over racisme op de Belgische voetbalvelden, prijkt op de voorpagina’s. Beloy hoopt met zijn boek België wakker te schudden, zegt hij in interviews. „Toen ik in de jaren ’60 in België arriveerde was ik nog een schattig negerke, een curiosum. Nu wordt racisme op een intellectuele manier bedreven.”

Politici doen mee

En dan is er nog de recente aanvaring in het parlement. „Ga terug naar Marokko!”, schreeuwde liberaal Luk Van Biesen naar socialiste Meryame Kitir tijdens een verhitte politieke discussie.

Dat laatste incident baart Kobo nog de meeste zorgen. „Politici die zich zo laten gaan! We zitten als samenleving echt met een groot probleem.”

Zelf is hij nog maar amper bekomen van de „digitale bagger” aan zijn eigen adres. Als jonge kabinetsmedewerker van de Brusselse staatssecretaris voor Gelijke Kansen had Kobo de Antwerpse burgemeester Bart De Wever in een tweet „de patroonheilige van de racisten” genoemd.

De Wever, tevens leider van de Vlaams-nationalistische N-VA, de grootste regeringspartij, „schoffeert Marokkaanse jongeren”, vindt Kobo. „De Wever sprak generaliserend over ‘bekrompen berbers die de gevangenissen overbevolken’. Daarop móest ik wel reageren.”

Spijt, achteraf? „Ik stuur weleens iets te felle berichten de wereld in.” Maar hij is vooral geschrokken van de lawine aan haatmail die volgde. Op zijn smartphone opent hij zijn mailbox. ‘Smerige rat’, ‘Eruit jullie, állemaal!’, ‘Fuck you aan de moslimknuffelaars.’ Zo kreeg ik er honderden per dag.”

Kobo nam ontslag als kabinetsmedewerker. „Ik was in die positie onhoudbaar, vond ik zelf. Maar ik blijf vechten en bruggen bouwen. Internationaal scoort België zeer slecht als het gaat om discriminatie op de arbeidsmarkt en achterstelling in het onderwijs.”

Als België het probleem niet snel aanpakt „gaat er nog meer talent verloren”, waarschuwt Kobo. „In mijn omgeving hoor ik steeds meer jongeren met een migratie-achtergrond zeggen: ‘Misschien toch maar beter om het in het buitenland te gaan proberen.’”

Ontplofte match

„Zorg altijd dat je het ook filmt, want je moet bewijs hebben.” Selahattin Kocak, diversiteitsmedewerker bij de Koninklijke Vlaamse Voetbal Bond, somt in het bondsrestaurant in Antwerpen de incidenten van het afgelopen voetbalweekend op. „Vooral scheldpartijen. ‘Vuile bruinman!’. Dat werk.”

Meldingen komen bij hem binnen. Maar zelf gaat hij ook op onderzoek uit, zoals onlangs bij de wedstrijd FC Polderster – Turk Sport. „Veel Vlaamser en Turkser kun je het niet hebben”, lacht Kocak.

Op het veld ontstond ruzie vanwege een beslissing van de scheidsrechter. „Maar de match ontplofte volledig”, zegt Kocak. „toen plots de vrouw van de Polderster-coach begon te schreeuwen. ‘Bruinmannen, vuile Turken, ga terug naar je eigen land.’”

Kocak haalde zijn telefoon tevoorschijn en stapte al filmend op de vrouw af. „Ik vroeg haar beleefd: ‘Kunt u dat nog eens herhalen?’ Ze stopte meteen met schelden.”

Sinds een paar jaar heeft de Vlaamse bond een anti-racismeplan. „Het is een goed begin”, zegt Kocak, „maar het duurt nog een paar generaties voor we racisme hebben uitgebannen.” In zijn boek Vuile zwarte over racisme in het Belgische voetbal schrijft Paul Beloy dat ‘het probleem alleen maar groter wordt’.

„Vind je het gek?” zegt Kocak.

„We hebben in België een nieuwe lichting politici die racistische toogpraat verkondigt. Dan moet je niet verbaasd zijn dat de gewone man diezelfde taal meeneemt naar het voetbalveld. Politici leveren zélf de munitie.”

Racisme was volgens Kocak jarenlang „verstopt achter het politiek correcte, schuchtere Vlaamse.” Maar die tijd is voorbij. „De beerput gaat open.”

Kocak hoopt dat het resulteert in een eerlijk debat over de nieuwe samenleving. „Je bent niet van deze wereld als je de hyperdiversiteit niet omarmt. Voor alle duidelijkheid, dat geldt ook voor iedere Turk en Marokkaan hier. Mijn eigen motto is: afkomst Turks, maar toekomst Belgisch.”

Dit verhaal is gemaakt in samenwerking met VPRO’s Bureau Buitenland, dat vrijdag om 20.00 uur op Radio 1 de reportage over racisme in België uitzendt.