Minder tijd om te lezen, maar de boekenverkoop stijgt weer

Vooral non-fictieboeken en kinderboeken verkopen goed, de verkoop van fictie daalt. De Nederlandse boekenmarkt trekt aan, na jaren daling, blijkt uit nieuw onderzoek dat op de Buchmesse is gepresenteerd.

Minister Jet Bussemaker (OCW) wordt voorgelezen op de Frankfurter Buchmesse. Nederlanders lezen graag ter ontspanning. Foto Remko de Waal / ANP

De boekenmarkt in Nederland groeit weer. De omzet is afgelopen jaar gestegen met 3,5 procent tot 525 miljoen euro, ten opzichte van het vorige jaar. Er werden 39 miljoen boeken verkocht in 2015, 2 miljoen meer dan het jaar daarvoor. Nederlanders besteden minder tijd aan lezen, maar 86 procent leest nog wel eens een boek.

Een ander blijkt uit de KVB Boekwerk Monitor, een nieuw breed onderzoek naar het boekenvak in Nederland over de periode van 2012 tot en met 2015. De Koninklijke Vereniging van het Boekenvak (KVB) presenteerde deze monitor woensdag in Frankfurt op de Buchmesse aan minister Jet Bussemaker van Cultuur.
Dat omzetgroei in het boekenvak is een groei in een markt die de afgelopen jaar flink gedaald is. In 2008, een piekjaar wat de omzet betreft, was er nog sprake van een omzet van 640 miljoen. Tot aan 2014 was die met 35% gedaald. Veel meer dan een licht herstel is het dus niet.

De stijging die er is, zit vooral in stijgende verkoop van de non-fictie en het kinderboek volgens KVB. De verkoop van fictieboeken daalde verder het afgelopen jaar.

KVB Boekwerk Monitor

KVB Boekwerk Monitor

Minister Bussemaker wil de Boekenvak Monitor gebruiken bij de discussie over de vaste boekenprijs. Maar ze wil meer informatie over de positie van de literaire titels, want “dat is toch waar het om gaat wanneer we de vaste boekenprijs gaan evalueren”, zei ze, nadat Jurriaan Rammelo van de KVB de monitor had gepresenteerd.

In de Boekwerk Monitor wordt in kaart gebracht hoe hoeveel Nederlandse auteurs er zijn, hoeveel verkooppunten er zijn, wat het marktaandeel van verschillende uitgeverijen is en hoe het gesteld is met de diversiteit in titelaanbod.

Voorwaarden van Bussemaker

Meer inzicht in de markt en de werkwijze van uitgeverijen waren voorwaarden die minister Bussemaker stelde bij de evaluatie van de vaste boekenprijs. De cijfers die de KVB aanbiedt zijn daar deels een antwoord op. De cijfers waar gebruik van werd gemaakt zijn bijvoorbeeld die van GfK, een marktonderzoeksbureau, dat de verkoop van verschillende media in de gaten houdt. De Koninklijke Bibliotheek moet inzicht bieden in welke auteurs er geschaard kunnen worden onder ‘literair-cultureel’, distributiekanaal CB (voorheen Centraal Boekhuis) was bepalend voor het aangeven van het aantal verkooppunten.
Een van de opvallende zaken die uit de Boekwerk Monitor naar voren komt is dat in de dalende markt de afgelopen jaren het titelaanbod gelijk was gebleven. De trend die aangekondigd was om minder boeken uit te geven, werd dus niet echt waargemaakt. Inmiddels worden er zelfs iets meer boeken uitgegeven dan 4 jaar geleden. Dat er meer titels komen, is wellicht ook te wijten aan het feit dat de omzet per titel daalt: bestsellers hebben een kleinere invloed op de verkoop dan voorheen en per titel wordt er minder verkocht dan vier jaar geleden.

De prijs van het papieren boek blijft ondertussen redelijk gelijk, die blijft hangen op gemiddeld € 13,- per boek, terwijl die van het ebook wel daalt. Volgens Bussemaker mag daaruit niet geconcludeerd worden dat de vaste boekenprijs een remmende werking heeft op de prijs van het papieren boek. “De vaste boekenprijs is er om diversiteit te waarborgen, de fysieke boekhandel te beschermen in het aanbieden van veel verschillende titels en om uitgeverijen de kans te geven nieuwe auteurs uit te geven, die niet meteen goed verkopen. Bovendien is er eerst de fysieke presentatie van een boek, daar wordt in geïnvesteerd. Dat vervolgens na al het werk aan het boek door auteur en uitgever een ebook goedkoop kan worden aangeboden, lijkt me alleen maar goed nieuws. Bij de vaste boekenprijs gaat het om de breedte in cultureel opzicht. Het is niet voor niets dat ze in België komend jaar weer de vaste boekenprijs gaan herinvoeren. Zolang ik er nog zit is de vaste boekenprijs is veilige handen.”

Foto Marcel van Hoorn / ANP

Boekhandel Dominicanen in Maastricht is volgens CNN een van de coolste boekwinkels ter wereld. Foto Marcel van Hoorn / ANP

Boeken worden nog steeds voor 95% gekocht bij fysieke boekhandels en er is nog steeds een voorkeur voor het papieren boek, al is de ebookmarkt licht gegroeid. KVB maakt geen onderscheid in type boekhandel: de verkoop van boeken bij Albert Heijn telt even zwaar mee als een verkocht boek bij een kwaliteitsboekhandel. Wel is er een scheiding gemaakt in boekhandels die meer verschillende titels verkopen om zo de pluriformiteit in aanbod te kunnen tonen. Zo werden er in 1200 verkooppunten in Nederland meer dan 500 verschillende titels werden verkocht. Bij 460 verkooppunten ging het om ruim 2000 verschillende titels. Hans Willem Cortenraad, algemeen directeur van CB, van waaruit boeken over winkels verdeeld worden, merkte na afloop van de presentatie wel op dat er minder ‘erkende boekhandels’ zijn dan vier jaar terug.

30.000 auteurs

Hoewel de verkoop licht gestegen is en de omzet en afzet per titel is gedaald, kent Nederland een enorm hoog aantal schrijvers. Voor het eerst op basis van onderzoek bij de Koninklijke Bibliotheek vastgesteld. Er zijn momenteel ruim 30.000 auteurs, waarvan er zo’n 10.000 vallen onder de categorie ‘literair-cultureel’. In 2015 verschenen er 14.310 boeken, waarbinnen er 9920 oorspronkelijk Nederlandstalig zijn en 4380 in vertaling verschenen.
Het onderzoek naar de interne subsidiëring van boeken binnen een uitgeverij – waarbij gekeken wordt in hoeverre een uitgever dankzij een bestseller bijvoorbeeld een poëziebundel kan uitgeven – is niet verwerkt in de cijfers van KVB. Dat gebeurt apart, de bevindingen daarvan worden begin volgend jaar gepresenteerd.

De Boekwerk Monitor van de KVB poogt ook om inzicht in de leescultuur van de Nederlander te verschaffen. Zo lezen zowel fictie- als non-fictielezers in de eerste plaats vanwege de ontspanning en het plezier dat lezen geeft. Het aantal mensen dat dagelijks een boek leest nam af van 21 procent naar 16 procent in 2015; 13 procent zegt nooit een boek te lezen (was 11). Driekwart van de lezers geeft de voorkeur aan een papierenboek, een zevende aan e-books. De meeste mensen kopen boeken in een (boek)winkel, maar het percentage mensen dat vaker bij een webwinkel een boek koopt, groeit. Literatuur en kinderboeken worden vooral in (boek) winkels verkocht, non-fictieboeken vooral online.