‘Door offensief tegen IS zullen jihadisten terugkeren naar EU’

Interview Peter R. Neumann, terreurexpert

West-Europa zal niet ineens overspoeld worden door jihadisten, zegt Neumann. Dit zal jaren duren, maar de EU moet wel voorbereid zijn.

Foto Alaa Al-Marjani/Reuters

Het offensief tegen Islamitische Staat in Irak en Syrië zal de terreurdreiging in Europa op den duur doen toenemen, verwacht de Duitse terrorismedeskundige Peter R. Neumann. „Ik schat dat er nog zo’n 10.000 buitenlandse strijders met IS meevechten, van er wie zo’n 1.700 tot 2.000 uit West-Europa komen. Die zullen proberen terug te keren.

„Ze zullen niet opeens allemaal hier voor de deur staan. Waarschijnlijk zullen ze eerst naar Turkije gaan, waardoor dat land gedestabiliseerd wordt. De terugkeer naar West-Europa zal zich over een paar jaar uitstrekken. De autoriteiten moeten zich daarop voorbereiden.”

Neumann tekent daarbij aan dat „we niet weten hoeveel Europese jihadisten bij de huidige gevechten zullen sterven. Het kan vooral heel tragisch worden voor de jonge vrouwen die zich bij IS hebben aangesloten. In veel gevallen kunnen die geen kant op – niet vechten en niet vluchten – en worden ze ingezet als zelfmoordterrorist.”

Neumann, hoogleraar veiligheidsstudies aan King’s College in Londen, is dezer dagen in Duitsland in verband met de recente verschijning van zijn nieuwe boek Der Terror ist unter uns; Dschihadismus und Radikalisierung in Europa. Met een groep buitenlandse correspondenten in Berlijn sprak hij over het bestrijden van radicalisering, over het verband tussen salafisme en rechts-populistische bewegingen, en over de vraag hoe Europese moslims op de terreur zouden moeten reageren.

„In alle West-Europese samenlevingen is in families met een migratieachtergrond een derde generatie opgegroeid waarvan een groot deel zich niet ziet als onderdeel van onze maatschappij. Dat is de wortel van het probleem. Daardoor is er een grote groep jonge mensen die open staan voor de salafisten. De uitdaging is nu om ervoor te zorgen dat zij zich wél gaan zien als onderdeel van onze maatschappij.”

Vragen over seksualiteit

Neumann gaat verder: „Ze zitten met allerlei vragen over hun identiteit, seksualiteit, over wat ze moeten met hun leven en waar ze bij horen. In de moskee treffen ze vaak alleen maar een imam uit Turkije die alleen Turks spreekt en hun wereld niet kent, of oude mannen van zeventig. Dus gaan ze maar naar huis, het internet op, en daar vinden ze wél jonge predikers die op een ongedwongen manier en in hun taal op hun vragen ingaan. Zo komen ze bijvoorbeeld bij de radicale ideeën van de in Duitsland populaire Pierre Vogel. Helaas hebben we nog geen gematigde Pierre Vogel.”

Het belangrijkste bij het voorkomen en bestrijden van radicalisering, zegt Neumann, is het idee te ontzenuwen dat moslim zijn en Europeaan zijn niet samen kan gaan. „De extremisten zeggen: het is zwart-wit, je bent Europeaan of moslim. Het is belangrijk dat wij zeggen: het kan wél samengaan. Veel belangrijker dan de vraag of moslims wel of niet de straat op moeten gaan om hun afschuw te uiten over het terrorisme, vind ik de vraag of ze de jonge generatie helpen hun weg te vinden in onze maatschappij.”

Bij terrorisme, zegt Neumann, gaat het niet in de eerste plaats om te doden, maar om te destabiliseren. „Kijk naar Frankrijk, en de reeks aanslagen die daar heeft plaatsgevonden. Het Front National instrumentaliseert die aanslagen voor haar eigen politieke doelen.”

Islamitische Staat en populistische groepen partijen in Frankrijk, Nederland en andere Europese landen versterken elkaar wederzijds, vindt Neumann. „Een belangrijk verschil is natuurlijk dat die groepen en partijen niet gewelddadig zijn en IS wel. Maar hun ideologieën spiegelen elkaar. IS zegt: het Westen voert oorlog tegen de islam, Pegida zegt: de islam voert oorlog tegen het Westen. Het is dezelfde retoriek, ze spelen met hetzelfde soort angsten.”

Neumann gelooft dat de komst van grote aantallen vluchtelingen wel tot meer terrorisme kan leiden, maar ziet dat vooral op langere termijn als een grote dreiging. „De alleenstaande minderjarige asielzoekers, die hier vaak helemaal geen houvast hebben, kunnen makkelijk ontvankelijk worden voor extreme ideeën. En als ze over vijf of tien jaar geen wortel hebben geschoten, niet het gevoel hebben dat ze zijn geaccepteerd, dan zou een veel bredere groep aanspreekbaar worden voor de salafisten.”