De Schot heeft één zekerheid: de trein is altijd te laat

Abellio

Twee jaar geleden won de NS-dochter de grootste aanbesteding uit de Schotse geschiedenis. De kritiek neemt toe.

Wie in Ardrossan nabij de haven woont, kent een paar zekerheden. Het uitzicht over het staalgrijze water van het Firth of Clyde met de pieken van het Isle of Arran op de achtergrond is altijd adembenemend. De meeuwen maken kabaal. De trein is te laat.

De treinen van Scotrail, uitgebaat door NS-dochter Abellio, kwamen in september negen van de tien keer te laat in dit kopstation. Daarmee is Ardrossan Harbour een van de grootste probleemgevallen voor Scotrail en Abellio. Alleen in Arbroath, aan de oostkust van Schotland, was de trein net iets vaker vertraagd.

Ook op deze doordeweekse namiddag is de trein te laat. Niet om 17.33 uur, maar om 17.42 uur liep die Ardrossan Harbour binnen. Het ging mis bij Saltcoats, even verderop aan de kust. Daar staat de trein opeens stil en legt stapvoets de laatste kilometers over enkelspoor af naar Ardrossan.

Toch maakt Megan Lewis weinig haast als ze met een weekendtas, een rugzak en een doos donuts als laatste passagier over het perron sjokt. „De trein komt bijna altijd te laat”, zegt ze. „Dat is vervelend, maar ook geen ramp. De meeste mensen die naar dit station reizen pakken de veerboot naar het eiland Arran. Dat is een populaire bestemming voor toeristen. Bij kleine vertragingen is er altijd voldoende tijd om de boot te halen.”

De 19-jarige Lewis heeft een aanzienlijk deel van haar leven doorgebracht op het traject tussen Glasgow en Ardrossan. Ze zat op school in Paisley, gaat uit in Glasgow en werkt nu als serveerster op Arran. „Er is wel heel veel vertraging. Dat is vooral hinderlijk in de winter als het regelmatig langer dan een half uur duurt of als de trein helemaal niet komt opdagen. Dan mis ik wel de boot. Superirritant, want vroeger gingen er tien boten per dag en nu nog maar vijf. Het is ook storend dat altijd dezelfde smoesjes worden gebruikt. Slecht weer mag in Schotland geen reden zijn om een trein niet te laten rijden. Je weet toch dat het weer hier vaak slecht is? Het is niet dat Ardrossan aan de Middellandse Zee ligt.”

De kritiek op Abellio neemt toe, twee jaar nadat het bedrijf de grootste aanbesteding uit de geschiedenis van Schotland won om tien jaar lang het treinverkeer te verzorgen in ruil voor een contract met een waarde van maximaal 6 miljard pond. Treinen zijn te vol en te vaak te laat, is de kritiek. Een petitie om de Schotse overheid te manen het contract van Abellio af te pakken werd op internet door veertienduizend mensen getekend.

Zo ver wil de Schotse minister van Transport, Humza Yousaf, nog niet gaan. Wel voert hij de druk op Abellio op. „Als de dienstverlening verder achteruitgaat is er een mechanisme om het contract voortijdig op te zeggen”, zei Yousaf vorige week tegen Schotse journalisten. De Schotse regering kan na vijf van de tien jaar onder het contract uitkomen als Abellio te vaak te laat komt. Ook kan de minister de banden verbreken als Abellio er niet in slaagt drie maanden achter elkaar in 84,3 procent van de treinritten op tijd aan te komen. Vorige maand kwam 89,6 procent van de treinen op tijd. Dat is nog niet genoeg vertraging voor Abellio om in de gevarenzone te komen, maar wel onder het doel dat Abellio moet halen om in 91,3 procent van de gevallen op tijd te komen. Minister Yousaf: „Ik wil verbetering en zal elk middel tot mijn beschikking gebruiken om dat af te dwingen.”

De treinrit naar Ardrossan die met negen minuten vertraging eindigde, begon keurig op tijd om 16.50 uur. De treinstellen zitten vol. Passagiers – scholieren in uniform, mensen met tassen van warenhuizen, de eerste mannen en vrouwen in pak die terugkomen van kantoor – staan in de gangpaden.

Stopcontacten voor telefoons

Bij voorstad Paisley komt de trein, gemaakt door Siemens, om 16.59 uur op tijd aan. Het wordt rustiger. Vijf minuten later in Johnstone stappen weer meer mensen uit dan in. Nog steeds rijdt de trein volgens dienstregeling. De trein is het stedelijk gebied rond Glasgow uit. Eerst is het landschap glooiend, met door de extra grote ramen fraai uitzicht over velden, beekjes en donkere regenbuien in de verte. Maar hoe dichter bij de kust, na Glengarnock, Dalry en Kilwinning, hoe platter het terrein en hoe leger de trein. Slechts een paar reizigers zitten verspreid in de trein. Ze laden hun telefoons op aan de stopcontacten naast de zitplaatsen. Nu de trein rustiger is, doet het gratis draadloze internet het prima. Een vader verschoont de luier van zijn dochter in het toilet met commode.

Tot de vertraging bij Saltcoats is dit precies hoe topman Phil Verster van Abellio in Schotland het ziet. Zijn treinen moeten „supersexy” worden, vol modern comfort. De van origine Zuid-Afrikaanse Verster trad vorig jaar aan als hoogste baas van Scotrail. Op het partijcongres van de regerende Scottish National Party nam hij afgelopen weekend deel aan een paneldiscussie over het spoor. Hij prees zijn producten. „Wij hebben fantastische kortingskaarten voor vijftigplussers. Helaas zie ik onmiddellijk dat u daar nog veel te jong voor bent”, hield hij een oudere vrouw voor die klaagde over de prijzen. Hij deed zijn best zijn gehoor ervan te overtuigen dat Abellio niet alleen de verbindingen in het stedelijke gebied tussen Glasgow en Edinburgh, maar ook de spoorwegen in de hooglanden en langs de Noordkust serieus neemt. Op de vraag van een inwoner uit Thurso waarom hij niet enorm investeert in het verbreden van het spoor naar het stadje in het uiterste noorden antwoordt Verster: „Ik ben gek op die route. Zo’n prachtig landschap. Maar wij zijn een winstgevend bedrijf en moeten daarom een financiële ratio hebben voor onze investeringsvoorstellen.” Met andere woorden: mooi landschap is prima, maar op te veel geld pompen in afgelegen gebieden zit Abellio, en dus aandeelhouder NS, niet te wachten.

Verster was ook eerlijk. De situatie zal niet snel beter worden, zei hij. Op veel plekken, zoals de drukke verbinding tussen Glasgow en Edinburgh, wordt aan het spoor gewerkt om in de toekomst meer treinen aan te kunnen. Pas eind volgend jaar zullen tweehonderd nieuwe treinstellen arriveren. Dan pas zal de drukte tijdens de spits afnemen.

Tekst gaat verder onder de grafiek.

800 treinstellen opkalefateren

Tegelijkertijd wordt tweederde van het huidige materiaal (circa 800 treinstellen) opgekalefaterd. Verster: „De komende twee jaar worden uitermate belangrijk. Wij zijn bezig een nieuw treinnetwerk aan te leggen, maar moeten tegelijkertijd het oude in bedrijf houden. Dat is moeilijk. Het is als een hartoperatie uitvoeren terwijl de patiënt een marathon rent.” Als de Schotten geduld hebben, krijgen ze over een paar jaar als alle ingrepen achter de rug liggen „vervoer van wereldklasse”, beloofde Verster. Uiteindelijk accepteerde de zaal, weliswaar brommend en kritisch, de uitleg en de beloftes van Verster.

Na afloop vertelt Verster dat hij een politieke hetze ziet in de handtekeningenactie om vroegtijdig het contract te laten beëindigen. „Wij zitten enkele tienden van een procentpunt onder onze prestatienorm. De overheid eist dat wij dat doel halen. Dat is normaal zaken doen”, zegt hij. „Maar het verhaal dat wij ons contract kunnen kwijtraken, wordt opgeblazen. Die insinuatie is onderdeel van een groter politiek discours dat gaande is in het Verenigd Koninkrijk.”

Verster doelt op de voorstellen van Labour-leider Jeremy Corbyn om de spoorwegen in Engeland te nationaliseren. Labour in Schotland wil dat ook. Geruchten dat Abellio maar beperkt in Schotland mag investeren omdat een hogere winst aan de Nederlandse Spoorwegen afgedragen moet worden, doet Verster af als onzin. „Dat is politiek kattenkwaad. Er is geen verband tussen hoe Abellio in Schotland investeert en financiële voordelen voor Nederland. Wij zijn een bedrijf met winstoogmerk. Dat was bekend toen wij de aanbesteding twee jaar geleden wonnen.”

Dan moet de Abellio-baas snel weg. Een auto wacht. Om drie uur ’s middags geeft hij transportminister Humza Yousaf, een rondleiding door de controlekamer van Scotrail en het station van Glasgow. Verster kan dan overtuigd verkondigen dat het allemaal onzin is dat Abellio-treinen al spoedig niet meer langs Schotse lochs razen, lobbyen bij de verantwoordelijke minister kan kennelijk geen kwaad.