NAM snijdt banen en ‘werkt mee’ aan duurzame energie

Nederlandse Aardolie Maatschappij

Het banenverlies is vooral een gevolg van de lage gasprijs. Bij de toeleveranciers van de NAM zullen echter nog veel meer banen verdwijnen.

Een boortoren van de NAM op een productielocatie voor aardgas nabij het dorp ’t Zandt. Foto Vincent Jannink/ANP

Een ingrijpende reorganisatie bij de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) in Assen. Nog dit jaar schrapt het olie- en gasbedrijf 400 van de 2.200 banen, twee keer zoveel als voorzien. De ingreep is een gevolg van de lage gas- en olieprijs en het verder dichtdraaien van de gaskraan in Groningen vanwege aardbevingsgevaar. Gedwongen ontslagen zijn niet gevallen, vertelde NAM-directeur Gerald Schotman dinsdagochtend aan de verzamelde pers in Loppersum.

De werknemers, afkomstig uit alle lagen van het bedrijf, maken gebruik van een vrijwillige vertrekregeling. De meesten waren al jaren in dienst en zaten dicht tegen hun pensioen aan. Hoeveel dit het bedrijf precies kost, wilde de topman niet zeggen.

De helft van het personeel vertrok begin deze maand. De andere helft verlaat de NAM per 1 januari. Het gaat vooral om kantoorbanen, zei Schotman: „Op kantoor moeten we effectiever en handiger gaan aansturen.” Dat geldt niet voor het werk bij de boorputten. Dat is al zoveel mogelijk geautomatiseerd.

Verreweg de meeste ontslagen zullen echter vallen bij de (regionale) toeleveranciers en bedrijven waarmee de NAM samenwerkt zoals Siemens en Stork. Hoeveel banen daar precies verdwijnen, staat nog niet op zwart op wit. Schotman verwacht dat dit „een veelvoud” is van de 400 man die bij zijn eigen bedrijf vertrekken. „Het zijn er in ieder geval meer dan de tweeduizend banen waarvan vorig jaar nog sprake was.”

Van gas naar duurzaam

Als gevolg van de lage gas- en olieprijs zal de NAM, joint venture van Shell en ExxonMobil, minder investeren in nieuwe winningsprojecten op land en zee. Wel gaat het bedrijf „volop meewerken” aan alternatieve vormen van energievoorziening, zoals windenergie en geothermie en wil het boorlocaties inrichten als ‘zonneweides’. Schotman: „Onze uitdaging zit in het vinden van opslag. Kunnen we elektronen omzetten in waterstof? Elektriciteit omzetten in vloeibaar gas? Als we daar op termijn geld mee kunnen verdienen, kunnen we samenwerkingsverbanden aangaan met andere bedrijven.”

Hij wil maar zeggen: „NAM moet niet gaan behoren tot de Kodaks van deze wereld die de digitale slag hebben gemist.” Maar voor „een NAM 2.0” vindt de topman het nu nog te vroeg. Gas blijft de komende decennia een belangrijke rol spelen, voor zijn bedrijf, de aandeelhouders en ook voor de Nederlandse energievoorziening. „Als in 2023 16 procent van de energie duurzaam wordt opgewekt, zal de overige 84 procent uit andere energiebronnen moeten komen.”

Minder bevingen, meer meldingen

En dat zal ook Gronings gas zijn, al neemt de weerstand in Groningen tegen de winning toe. Sinds 1 oktober mag de NAM uit oogpunt van veiligheid nog maar 24 miljard kuub aardgas per jaar in Groningen winnen – een halvering ten opzichte van topjaar 2013. Vooralsnog met succes. Het aantal bevingen loopt terug. Van 29 „voelbare” gasbevingen in 2013, vertelde minister Henk Kamp de Tweede Kamer vorige maand, tot acht bevingen dit jaar.

Dat aantal vertaalt zich nog niet in minder schademeldingen. Sterker: vorig jaar september verdubbelde dat aantal naar 400 gevallen per week toen er een tijdelijke energiepremie beschikbaar kwam voor gedupeerde Groningers. Wie meer dan 1.000 euro bevingsschade had in een van de elf aardbevingsgemeenten kon kiezen zijn huis te verduurzamen. De 125 miljoen euro die de NAM voor vijf jaar beschikbaar stelde was na ruim een jaar op. Uiteindelijk maakten 37.000 huishoudens daar gebruik van.

Toegegeven: juist in september vorig jaar beefde de bodem in Hellum met een kracht van 3.1 op de schaal van Richter. Maar het aantal meldingen bleef stijgen, in december naar zeshonderd per week, juist toen het einde van de regeling werd aangekondigd. Wie dat combineert met het feit dat steeds meer schade wordt afgewezen als ‘niet bevingsgerelateerd’ kan niet om de vraag heen of er een relatie bestaat tussen schademeldingen en de energiepremie. Nationaal Coördinator Groningen Hans Alders doet daar nu onderzoek naar.

Immateriële schade

Intussen verschijnt de gaswinner steeds vaker voor de rechter in Assen, waar vorig jaar een aparte aardbevingskamer werd opgericht. Sinds 2012, het jaar van de zware klap bij Huizinge, was NAM de gedaagde partij in twaalf schadezaken. Immateriële schade staat volgende maand op de rol. Gedupeerde Groningers, bijgestaan door de Groningse advocaten Yorick Boendermaker en Pieter Huitema , hebben 127 zaken aangedragen waarin ze vergoeding voor immateriële schade eisen.

Maar tot die vergoeding NAM nog niet bereid. De gedupeerden hebben overlast ervaren en dat „betreurt” topman Schotman “ten zeerste” . Maar voordat overlast in de juridische praktijk schade is, voegt hij daaraan toe, moet een bevoegd arts de schade hebben vastgesteld. En dat is voor zover hij weet niet gebeurd. “Het bestaan van zulke rapporten is ons niet bekend. Daarom vragen we de rechter om een oordeel.”

Groningers behaalden al meerdere successen in de rechtszaal. Behalve de NAM is ook staatsbedrijf Energie Beheer Nederland (EBN) volledig aansprakelijk voor alle schade door gaswinning, oordeelde de bevingskamer begin deze maand. Op last van de Raad van State draaide minister Henk Kamp vorig jaar de gaskraan bij Loppersum nagenoeg dicht. Ook moet de gaswinner gedupeerde woningbezitters in Groningen direct compenseren als er sprake is van waardedaling van hun onroerend goed door de gasbevingen. De NAM ging in hoger beroep tegen deze uitspraak.