Handelsverdrag wordt Chefsache

Ceta

Het is de Europese handelsministers niet gelukt het eens te worden over een handelsverdrag met Canada. De EU-leiders moeten er nu over beslissen.

Het handelsverdrag CETA stuit, evenals de Amerikaanse equivalent TTIP, op weerstand bij sommige Europese burgers. Foto Michel Euler/ AP

CETA, het handelsakkoord tussen de EU en Canada, is nog geen gelopen race. Een poging van Europese ministers om alle seinen op groen te zetten, mislukte dinsdag. De nieuwe deadline is vrijdag.

1. Waar loopt het verdrag op vast?

De EU en Canada willen CETA volgende week donderdag tijdens een top in Brussel ondertekenen. Alle lidstaten zijn akkoord, maar in één land, België, is er verzet van het Waalse regio-parlement. De Belgische federale regering, die vóór is, kan niet akkoord gaan met CETA als Wallonië meewerkt. De Walen zeggen dat ze principiële bezwaren hebben, de Vlamingen zeggen dat de Walen een spelletje spelen. De Vlaamse dominantie van de federale regering zou de Franstaligen een doorn in het oog zijn. Overigens hebben ook de Roemenen en Bulgaren nog reserves: zij bakkeleien met de Canadezen over de afschaffing van de visumplicht.

2. Hoe nu verder?

Nu de handelsministers er niet uitkomen, komt het dossier op het bordje terecht van EU-leiders. Die moeten uiterlijk vrijdag tijdens een al geplande top in Brussel alsnog unanimiteit zien te bereiken. Eurocommissaris Malmström (Handel) ziet dat als de deadline. „Onze Canadese vrienden moeten weten of ze vliegtickets kunnen boeken of niet.”

Is ze optimistisch? „Als je in deze business zit, is het je plicht dat te zijn.” De Slowaakse minister Peter Ziga zei het zo: „Het goede nieuws is dat we ons richting het doel bewegen. Het is geen sprint, maar ook geen marathon.”

3. Wat behelst CETA?

Door het verdrag komt volgens de Commissie „ruim 99 procent” van alle bestaande handelstarieven die nu bestaan tussen de EU en Canada te vervallen. Voor Europese exporteurs betekent dit op jaarbasis een besparing van 500 miljoen euro. EU-bedrijven kunnen straks meedingen naar contracten in de Canadese publieke sector, een grote markt die nu nog grotendeels gesloten is.

Dat betekent in de praktijk dat Europese firma’s post- en telecomdiensten of maritiem transport kunnen gaan leveren. Bovendien zijn innovaties, kunstwerken, handelsmerken en benamingen van traditionele producten afkomstig uit de EU (Parmaham, Goudse kaas) straks beschermd.

4. Wat is de belangrijkste kritiek?

Tegenstanders denken dat CETA Europese arbeids- en milieunormen zal ondergraven, omdat Canada niet dezelfde bescherming biedt als Europa en zodoende harder kan concurreren. De oprichting van een ambtelijke werkgroep (Regulatory Cooperation Forum) die gaat bekijken hoe Europese en Canadese regelgeving verder geharmoniseerd kan worden, stuit ook op felle kritiek. GroenLinks vindt bijvoorbeeld dat die discussie in nationale parlementen thuishoort.

Ook is er kritiek op de investeringsbescherming die bedrijven straks genieten. Die maakt het mogelijk om staten buiten de reguliere rechtsgang om aan te klagen bij een geschillenhof. Dit mechanisme, dat standaard in alle handelsverdragen zit, is omstreden, omdat de dreiging van miljardenclaims verlammend zou werken op overheden die bijvoorbeeld bepaalde milieunormen willen aanscherpen. Tot slot zien tegenstanders CETA als de opmaat voor TTIP, het veel omvangrijkere handelsakkoord waarover met de VS wordt onderhandeld.

5. Wat zeggen de voorstanders?

Volgens de Commissie en de handelsministers is CETA het meest vooruitstrevende en evenwichtige handelsverdrag ooit, en hebben de EU en Canada een unieke kans om een nieuwe standaard te zetten. Doen we dat niet, dan doen anderen – China, de VS – dat voor ons, redeneren zij. Het arbitragemechanisme is, na de publieke onrust hierover, hervormd. De kans op misbruik of miljardenclaims zou daardoor kleiner zijn. Bovendien is op de valreep een juridisch bindende verklaring toegevoegd aan het verdrag, waarin wordt benadrukt dat CETA de handelingsvrijheid van staten niet mag belemmeren. Ook is afgesproken dat de arbitrage er pas komt als alle EU-landen CETA hebben geratificeerd – de rest van het verdrag kan op voorlopige basis al wel in werking treden, mogelijk begin volgend jaar.

6. Hoe erg is het als CETA mislukt?

In economische termen is de schade waarschijnlijk nog wel te overzien. CETA is een relatief klein verdrag: voor de EU is Canada de twaalfde handelspartner, met een volume (import en export) dat jaarlijks goed is voor 63 miljard euro. De handel met de VS is negen keer groter.

Een fiasco zou vooral schadelijk zijn voor de internationale geloofwaardigheid van de EU. Wat is het woord van Europa nog waard, als een Belgische regionaal parlement vijf jaar onderhandelingen kan torpederen? En met wie kan de EU nog verdragen sluiten, als het zelfs met een vooruitstrevend, modern land als Canada niet lukt?

Als CETA mislukt, legt de Europese handelspolitiek de facto het loodje, en dat zou uitermate lastig zijn. EU-lidstaten hebben een gemeenschappelijke interne markt, ieder voor zich handelsverdragen afsluiten kan niet en het ligt voor de hand dat de Commissie dat namens alle landen doet. Maar dan moet het ook wel kunnen.