Aanslag ‘Motorola’ voert spanning op

Arsen Pavlov

De separatistenleider die zondag werd gedood was een ‘held’ in de Oost-Oekraïense regio Donetsk. Zijn diabolische humor lag goed in Rusland.

Foto Reuters

Zijn einde was nogal prozaïsch, voor een gedecoreerde ‘held’ van de zelfverklaarde Volksrepubliek Donetsk. Zondagavond stapte de Russische separatistenleider Arsen Pavlov, beter bekend onder zijn bijnaam ‘Motorola’, samen met zijn lijfwacht in de lift van zijn appartement in Donetsk toen er een bom ontplofte. Motorola bevond zich in het „epicentrum van de explosie”, zo meldden de lokale autoriteiten. Zowel Pavlov als zijn lijfwacht kwamen om.

Pavlov (33) groeide uit tot symbool van het surrealisme en de wreedheid van het conflict in het oosten van Oekraïne. De in Rusland geboren ex-militair nam een enkeltje Donetsk voordat de oorlog goed en wel begonnen was. Hij werd commandant van het Sparta-bataljon dat deelnam aan de belangrijkste gevechten met het Oekraïense leger. Tienduizenden Russische vrijwilligers zouden zijn voorbeeld volgen.

Gevraagd naar zijn motivatie, verklaarde Pavlov steevast dat hij niet werkeloos kon toekijken hoe ‘fascisten’ uit Kiev de Russische bevolking te lijf gingen. Maar uit de schaarse gegevens uit zijn leven doemt vooral het beeld op van een man van twaalf ambachten, dertien ongelukken.

Gruwelijke optreden

Eenmaal in de Donbas veranderde Motorola van een nobody in een ster. De voormalige beroepsmilitair onderscheidde zich in de strijd, schopte het tot kolonel, en kreeg de hoogste onderscheiding. Maar bekend werd hij vooral door zijn vele optredens voor de camera’s. Pavlov was een kleurrijk figuur met een diabolisch gevoel voor humor, die het goed deed in de Russische huiskamers. Zijn huwelijk met de rondborstige Jelena werd een society-evenement: hij in uniform, met zijn rechterarm in een mitella, zij met een pistoolholster op haar witte bruidsjurk.

Buiten Donetsk verwierf Motorola vooral bekendheid om zijn gruwelijke optreden. In 2015 vaardigden de Oekraïense autoriteiten een opsporingsbevel tegen hem uit wegens het martelen en executeren van krijgsgevangenen. Amnesty International meldde op basis van verschillende getuigen dat Pavlov een krijgsgevangen Oekraïense militair had doodgeschoten. Motorola zei dat het hem „geen reet” kon schelen waar hij van werd beschuldigd. „Ik heb al vijftien krijgsgevangenen doodgeschoten.”

De moord op Motorola leidde meteen tot oplopende spanning in de Donbas. Aleksandr Zachartsjenko, het hoofd van de Volksrepubliek Donetsk, liet weten dat de moord het werk was van een groep saboteurs uit Oekraïne. Zacharstjenko sprak van een ‘oorlogsverklaring’. Poetins woordvoerder Dmitri Peskov suggereerde dat het morgen geplande overleg tussen Oekraïne, Rusland, Duitsland en Frankrijk mogelijk op losse schroeven staat.

Of Kiev inderdaad achter de aanslag zit, is onduidelijk. Op internet verscheen een video van gemaskerde mannen die, voor een Oekraïense vlag, de verantwoordelijkheid opeisten. Zij zouden behoren tot Mysanthropic Division, een neonazi-groepering, maar die ontkent betrokkenheid. Waarnemers, zowel in Rusland als het Westen, houden rekening met een interne afrekening. Tot nu toe vonden er vooral aanslagen plaats in de buurregio Loegansk, waar vorig jaar de separatistenleider Aleksej Loegovoj werd geliquideerd, en de leider van de republiek, Igor Plotnitski, gewond raakte bij een bomaanslag. Hoewel de lokale autoriteiten steevast de schuld leggen bij Kiev, is het duidelijk dat er spanningen waren in Loegansk. In een interview met de Russische krant Kommersant sprak voormalig parlamentsvoorzitter, Aleksej Karjakin, openlijk over ‘zuiveringen’. Spanningen zijn er ook met Moskou, dat zijn steun aan de opstandelingen langzaam lijkt af te bouwen.