Column

Wat wil Turkije als de kalief weg is uit Mosul?

Foto Reuters

Een bont gezelschap Iraakse troepen en milities, gesteund door een internationale coalitie, is bezig om de Iraakse miljoenenstad Mosul eindelijk uit de bebloede klauwen van de terreurgroep Islamitische Staat (IS) te bevrijden. Nederland blaast gelukkig ook zijn partijtje mee, las ik: wij trainen Iraakse en Iraaks-Koerdische soldaten die in de aanval zijn gegaan. Maar ik zet direct een domper op alle toekomstige vreugde en nationale trots. De hoofdafhakkers worden ongetwijfeld de stad uitgejaagd, richting Syrië. Vervolgens, voorspel ik u, gaat het los tussen alle nationale en internationale belanghebbenden in dit olierijke gebied.

carolienroelants0

Dit is de regio waar Koerden, (veel) sunnitische en (weinig) shi’itische Arabieren, yezidi’s, shabaks, christenen en Turkmenen al dan niet vreedzaam samenleefden tot de kalief er begon huis te houden. In het Irak van na de kalief claimen zij voor hun veiligheid een eigen autonoom gebied. De Koerden hebben dat natuurlijk al, maar die willen hun uitbreiding tot en met Kirkuk erkend zien. De SGP en de ChristenUnie steunen een christelijk gebied, en de Turken een Turkmeens, om maar wat te noemen. Dat belooft een eindeloze strijd, want wie heeft recht op wat?

En wat is Turkije eigenlijk van plan? Dat is pas echt interessant, vooral nu president Erdogan twee weken geleden in een toespraak zijn pijlen richtte op het Verdrag van Lausanne van 1923. Ik help u even: WO I eindigt in 1918, de Vredesconferentie van Parijs start in 1919, en die mondt uit in onder andere het Verdrag van Sèvres (1920) waarin de overwinnaars zich de lekkerste hapjes van het Ottomaanse Rijk toe-eigenen. De Turken pikken het niet, en krijgen uiteindelijk in het Verdrag van Lausanne de grenzen die ze nu hebben. Het is wel zo dat Mosul met veel pijn in het Turkse hart wordt afgestaan, wat in 1926 definitief wordt geregeld.

171016BUI_Turkije_zonder_Lausanne2

Of definitief? Nu verkondigt Erdogan dat Turkije destijds in Lausanne is beroofd van grote delen van zijn grondgebied. Zie de kaart die de Turkse massakrant Star naar aanleiding van Erdogans uitspraken heeft getekend: de Koerdische hoofdstad Erbil, Kirkuk en Mosul zijn Turks, en trouwens eveneens wat stukjes huidig Griekenland.

Sinds 2014 heeft Turkije een paar duizend militairen in Noord-Irak, waar ze Koerdische en sunnitisch-Arabische strijders trainen voor de aanval op Mosul. De Iraakse (shi’itische) premier Abadi heeft gezegd dat Turkije op een regionale oorlog aanstuurt en heeft de terugtrekking van de „bezettingstroepen” geëist. Dat kwam hem op de woede van Erdogan te staan. „Jij moet je plaats kennen”, „Wij doen waar we zin in hebben”, en meer taal die regeringsleiders doorgaans binnenhouden.

Erdogan heeft vaker geklaagd dat buitenlandse samenzweerders na WO I met het oog op de olie kunstmatige grenzen hebben getrokken. Nu weer die aanval op het Verdrag van Lausanne, en de ruzie met Abadi. Je gaat toch denken dat hij serieus aan uitbreiding denkt.

Carolien Roelants is Midden-Oostenexpert en scheidt hier elke week de feiten van de hypes.