Lange en taaie strijd om Mosul verwacht

Offensief tegen IS De val van Mosul was in 2014 een blamage. Maandag begon de herovering.

Een biddende Koerdische peshmergastrijder bij Mosul, maandag. Foto Bram Janssen/AP

Na maanden van voorbereiding is het offensief om Mosul te bevrijden uit handen van Islamitische Staat (IS) eindelijk begonnen. Iraakse militairen en Koerdische peshmerga’s zijn begonnen aan hun opmars richting de Noord-Iraakse stad. De verwachting is dat het een taaie en bloedige strijd zal worden die weken, zo niet maanden gaat duren.

De operatie begon zondagnacht. In een toespraak zei de Iraakse premier Haider al-Abadi dat de langverwachte bevrijding van Mosul was begonnen. Hij richtte het woord ook direct tot de inwoners van Mosul.

„De troepen die jullie vandaag bevrijden, hebben één doel en dat is om IS te verslaan en jullie waardigheid te herstellen. Ze zijn daar voor jullie.”

Oorlogscorrespondent Hans Jaap Melissen is bij het Peshmerga front nabij Mosul:

Abadi’s woorden moeten de overwegend sunnitische bevolking van de stad geruststellen dat het offensief geen sektarische wraakoefening is. Toen IS in juni 2014 Mosul onder de voet liep, was dat een enorme blamage voor Bagdad. Zo’n duizend IS-strijders joegen 60.000 militairen en politieagenten op de vlucht. Het leger en de politie bestonden vooral uit shi’ieten en hadden de lokale bevolking totaal van zich vervreemd. De sunnitische jihadisten werd door velen verwelkomd als bevrijders. Maar na twee jaar terreurbewind hebben ze weinig steun meer over.

Van groter belang dan Raqqa

De herovering van Mosul zal in feite de doodsteek zijn voor het ‘kalifaat’. Mosul is zo mogelijk van nog groter belang dan Raqqa, de ‘hoofdstad’ van IS. Hier riep IS-leider Abu Bakr al-Baghdadi een islamitische staat uit en kroonde hij zich tot kalief. In een triomfantelijke toespraak in de Grote Moskee, zijn eerste publieke optreden als kalief, riep hij moslims op om „te ontwaken uit hun slaap en het stof van schande en vernedering van zich af te schudden. De overwinning lonkt aan de horizon”, aldus Baghdadi.

181016BUI_mosul2k

Van dat triomfalisme is niets meer over. IS heeft dit jaar een groot deel van zijn gebied verloren. Terwijl een internationale coalitie onder leiding van de VS doelen van IS bombardeert, veroveren lokale strijdgroepen de ene na de andere stad. Mosul is de laatste grote stad in Irak die IS nog in handen heeft. Vanwege zijn omvangrijke bevolking en zijn uitgebreide infrastructuur is de stad strategisch en economisch van groot belang voor IS.

Het offensief liet zo lang op zich wachten vanwege het gebrek aan capabele troepen. Het leger moest bijna vanaf de grond weer worden opgebouwd. De Amerikanen hebben de training van Iraakse rekruten ingekort van twee maanden naar een maand. En nog altijd heeft het leger niet genoeg troepen om op eigen kracht de stad en de omliggende steden en dorpen te heroveren.

Daarom is er een merkwaardige coalitie gesmeed van het leger, Koerdische peshmerga’s, lokale strijdgroepen, en shi’itische burgermilities die door Iran worden gesteund. En dan wil Turkije ook meestrijden. Allemaal hebben ze hun eigen belangen en hun eigen agenda. Mosul ligt in een olierijk gebied, waar velen op azen. Analisten vrezen dat al die partijen na de bevrijding met elkaar slaags raken.

Maar vooralsnog is de bedoeling dat ze samenwerken. In de eerste fase van het offensief zullen Iraakse militairen en Koerdische peshmerga’s de stad omsingelen om te voorkomen dat IS-strijders vluchten. Daarna zullen commando’s van het Iraakse leger, die ook de leiding hadden over de bevrijding van Ramadi en Falluja, Mosul binnentrekken. De bedoeling is dat de peshmerga’s en de shi’itische milities zich zo veel mogelijk afzijdig houden uit angst voor wraakacties tegen sunnitische Arabieren.

IS heeft zich ingegraven

Het belooft een lange strijd te worden, want IS heeft zich volledig ingegraven. De naar schatting 4.000 tot 8.000 IS-strijders hebben waarschijnlijk een omvangrijk netwerk van tunnels aangelegd om de bombardementen en beschietingen te kunnen doorstaan. Daarbij heeft IS brede greppels rond Mosul gegraven, die zijn gevuld met olie die in brand is gestoken.

De toegangswegen tot Mosul zijn waarschijnlijk bezaaid met mijnen, bermbommen en boobytraps om de opmars van de regeringstroepen te vertragen. Ook heeft IS zijn eigen drones. Die worden niet alleen ingezet om vijanden in de gaten te houden, maar ook als wapen. Toen Koerdische troepen vorige week een drone uit de lucht schoten en meenamen voor onderzoek, ontplofte hij tijdens het transport, waarschijnlijk met opzet. Twee Koerden kwamen om.

Hulporganisaties waarschuwen dat de strijd om de stad zal leiden tot een humanitaire catastrofe waar ze niet op zijn voorbereid. Er zijn naar schatting nog zo’n 600.000 tot 1,2 miljoen burgers in Mosul die worden gegijzeld. IS heeft controleposten opgezet om te voorkomen dat mensen vluchten. Wie het er toch op waagt, moet duizenden dollars betalen aan smokkelaars die de weg weten door de uitgestrekte mijnenvelden. Ze komen terecht in een van de overvolle kampen in de Koerdische regio, waar al ruim 1,6 miljoen ontheemden bivakkeren.