Een naakte vrouw tekenen… dat durven wij gewoon

Naakttekenen voor ouderen

Museum Het Rembrandthuis verzorgt workshops tekenen in de stijl van Rembrandt.

Ouderen op modeltekencursus in Verpleeghuis Houtwijk in Den Haag. Foto’s Ilvy Njiokiktjien

Iris van der Kleij (65) zag haar moeder, Maartina Alida Hagg (95), laatst voor het eerst zonder kleren aan. „Ik kijk wel even naar uw gezicht, zei ik.” Vandaag zitten ze naast elkaar achter een schildersezel. Voor hen, helemaal naakt, staat Claire Posthumus. Het model is door Museum Het Rembrandthuis ingehuurd voor de workshop ‘Tekenen naar naaktmodellen’. Maartina Alida Hagg gaf vroeger les in handenarbeid, „breien voor de meisjes, tekenen voor de jongens”, zegt ze zelf. Nu tekent ze weer, maar zonder naar het model te kijken. Haar zicht is zo slecht dat ze haar toch niet goed kan zien, zegt ze.

Naakte waarheid

nw1

nw2

nw3

nw4

Heeft ze eerder naar naaktmodel getekend? „Nee, dat was toen nog niet zo in de mode.” Ze tekent er een broekje bij, een bh. „Dan lijkt het wat netter.” Een emmertje, een schepje. Haar dochter: „Ah, het wordt een vrouw op het strand.”

Margriet Hofman („73 of 74 volgens mij”) zit een paar schildersezels verderop. Wat vindt zij ervan dat ze nu een naakt tekent? „Het is voor het eerst dat ik zo’n vrouw zie. Een stoel tekenen is makkelijker, denk ik.” Maar genant, nee. „Ik heb geprobeerd die borsten goed te hangen.”

Waarom verzorgt Het Rembrandthuis een workshop naakttekenen? En waarom biedt Haagse Wijk- en Woonzorg ‘Tekenen naar naaktmodellen’ aan in haar locaties, waaronder vanmiddag tussen 2 en 4 in de grote zaal van Verpleeghuis Houtwijk?

Voor het museum geldt dat de workshop aansluit bij de tentoonstelling Rembrandts naakte waarheid, eerder dit jaar. Daar werden tekeningen vertoond waarop, zoals de catalogus vermeldde, „Rembrandt zijn modellen liet zien zoals ze waren, niets verhullend en niets ontziend: hij verbeeldde hangende borsten, plooiende buiken, pokdalige dijen”. Zo zegt ook de cursusleider het: „Hij tekende het echte leven, zonder het te idealiseren. En trouwens, welk model kan er nu elegant uitzien als ze op een laag krukje zit?”

Mentale kracht

Net zo biedt het museum op locatie workshops etsen aan, ‘Rembrandt onder de arm’, waarvoor het mobiele etsapparaten heeft aangeschaft. Voor beide workshops is subsidie beschikbaar via ‘Lang leve kunst’, waarin een aantal fondsen enkele jaren lang geld beschikbaar stellen voor cultuur voor ouderen. Uit het twee jaar geleden gesloten convenant: „Cultuurparticipatie speelt een belangrijke rol in het op latere leeftijd gezond blijven. Of het nu het beoefenen van beeldende kunst, theater, dans, zang of een andere kunstvorm betreft: ouderen ontlenen er lichamelijk energie en mentale kracht aan. Culturele activiteit kan gevoelens van eenzaamheid verminderen en brengt structuur aan in de week.”

‘Lang leve kunst’ ondersteunt intussen vele tientallen initiatieven, variërend van ‘Old Skool: jongerencultuur voor ouderen’ tot ‘breien aan een theaterdecor’ of ‘het maken van een reizende fototentoonstelling langs de verschillende dorpen op Texel’.

Maar niet alle verzorgingstehuizen halen een naaktmodel binnen.

Terughoudend?

„Ja, naakt is een drempel”, zegt Anita van Bruggen van Haagse Wijk- en Woonzorg. Maar tegelijk: „Naakt is niet eng, hè. Het is ook gewoon, een bloot lichaam.” Wat ze merken bij de zorginstelling: „De begeleiders zijn in het begin vaak terughoudender dan de bewoners zelf. Die zijn beschermend: kan dat wel, kunnen ze het wel aan?”

De workshop, vindt ze, is ook een manier om bewoners serieus te nemen. Dat is de belangrijkste reden om hem binnen te halen: het zelfvertrouwen dat het tekenen naar naaktmodel schenkt: „Je spreekt mensen niet aan op hun beperkingen, maar op hun mogelijkheden. Kijk, dit durven wij gewoon. En dit kunnen wij nog.”

Er is nog een reden. Zoals Claire Posthumus aan het begin van de tekensessie op haar krukje zit, lijkt ze sprekend op Rembrandts Zittende naaktmodel, de getekende naaktstudie die eerder dit jaar voor de tentoonstelling tijdelijk overkwam uit The Art Institute of Chicago: prachtig, weelderig en ja, ouder. Stephanie Archangel, ‘projectleider ouderen’ van Museum Het Rembrandthuis: „We hebben met opzet een model op leeftijd gekozen. Daar is niks mis mee, willen we ook laten zien.”

Had een workshop ‘zelfportretten tekenen’ dan net zo goed gekund? Daarvan maakte Rembrandt er ook veel, ook op latere leeftijd. „Nee, volgens ons niet. Het is misschien makkelijker iemand anders op leeftijd te zien dan jezelf. Niet iedereen kijkt graag in de spiegel. Terwijl, nu is het: zij heeft een grote buik, dat heb ik ook. En bijna altijd vinden ze het model aan het einde van de workshop heel mooi.”