‘Dit is een heel belangrijk akkoord’

Koelmiddelen

Het akkoord om minder hfk’s te produceren en te gebruiken, is een forse bijdrage aan het minder snel opwarmen van de aarde.

De groei van Foto Getty Images

Ze werken als koelmiddel en zitten nu nog in airco’s, in koelkasten, in verstuivers. Zogeheten fluorkoolwaterstoffen, afgekort hfk’s. Maar productie en gebruik van deze chemicaliën wordt de komende decennia fors afgebouwd, zo is afgelopen zaterdag in VN-verband afgesproken. Want ze warmen de aarde op.

Guus Velders van het RIVM in Bilthoven noemt het „een heel belangrijk akkoord” dat nu is gesloten in het Afrikaanse Kigali. Zeven jaar geleden beschreef hij in het tijdschrift PNAS (7 juli, 2009) het broeikaseffect van de hfk’s.

Komen ze in de atmosfeer terecht, dan doen hfk’s hetzelfde als broeikasgas CO2, maar dan vele malen effectiever. Ze houden de warmtestraling van de aarde tegen. „Sommige hfk’s doen dat tweeduizend tot vierduizend keer zo goed als CO2”, zegt Velders. In 2050 zouden hfk’s naar schatting 9 tot 19 procent van de mondiale uitstoot van broeikasgassen uitmaken – omgerekend naar hun opwarmend effect.

Zonder het nu gesloten akkoord zou de uitstoot van hfk’s hebben gezorgd voor een gemiddelde mondiale opwarming van 0,3 tot 0,5 graden Celsius in 2100, zegt Velders. Met het akkoord gaat dat omlaag naar 0,06 graden, zo berekende hij afgelopen vrijdag in Kigali, toen al duidelijk was dat er een akkoord zou komen.

Chinese airco’s en auto’s

De groei van het gebruik van hfk’s was vooral verwacht voor ontwikkelingslanden. China en India, met elk meer dan een miljard inwoners, voorop. Door de stijgende welvaart daar, maar ook door opwarming van de aarde, neemt het gebruik van airco’s, in huizen en auto’s, snel toe, zegt Velders. En ook van koelsystemen in met name de voedingsmiddelenindustrie en supermarkten.

Als koelmiddel zijn de hfk’s de opvolgers van de cfk’s (chloorfluorkoolwaterstoffen). Daarvan bleek in de jaren zeventig en tachtig dat ze de ozonlaag afbreken. Voor zijn onderzoek naar het ontstaan van het ozongat kreeg de Nederlander Paul Crutzen in 1995 de Nobelprijs voor de Chemie, met twee anderen.

Eind jaren tachtig werd, ook in VN-verband, het Montreal Protocol opgesteld dat de afbouw van cfk’s vastlegt. Dat lijkt nu, bijna dertig jaar later, eindelijk aantoonbaar effect te hebben. In juli meldden wetenschappers voor het eerst een krimp van het ozongat boven het Zuidpoolgebied.

Binnen het Montreal Protocol is daarna afgesproken om vanaf 2013 ook de productie en het gebruik van de hcfk’s (hydrochloorfluorkoolwaterstoffen) af te bouwen. Datzelfde gebeurt nu voor de hfk’s.

De Europese Unie, de VS en Japan hadden elk apart al regels opgesteld om productie en gebruik van hfk’s terug te dringen. Zo is binnen de EU sinds 2014 de F-gas-richtlijn van kracht. Die bepaalt dat de productie van hfk’s in 2030 met tweederde moet zijn teruggeschroefd ten opzichte van 2014.

Sinds zaterdag hebben ook de ontwikkelingslanden zich vastgelegd op het afbouwen van hfk’s, zij het in een iets lager tempo dan de ontwikkelde landen. Financiële hulp, via het Multilateral Fund, moet nog worden geregeld. Rond 2036 – voor ontwikkelingslanden zo’n tien jaar later – moet het gebruik van hfk’s met 85 procent zijn verminderd ten opzichte van het gemiddelde in de periode 2011-2013.

Alternatieve koelmiddelen die nu in toenemende mate worden toegepast zijn propaan, ammoniak en CO2. En volop in ontwikkeling zijn de hfo’s, de zogeheten vierde generatie van koelmiddelen.