Belgische strijd is Europa in het klein

Handelsverdrag

Met het verwerpen van het CETA-handelsakkoord willen de linkse Walen de rechtse Vlamingen een hak zetten. Europa is de klos.

Een Foto François Guillot / AFP

David versus Goliath. Asterix & Obelix tegen de Romeinen. Alle Calimero-heroïek passeerde de revue toen afgelopen vrijdag ‘dat kleine dappere Belgische gewest Wallonië’ het Europees-Canadese handelsakkoord CETA verwierp. Wie wil begrijpen waarom het steeds moeilijker wordt om in EU-verband tot een akkoord te komen, zou veldwerk moeten doen in het versplinterde België.

In de complexe Belgische staatsstructuur – naast een federale zijn er drie gewestelijke regeringen en twee taalgemeenschapsregeringen – is buitenlandse handel een gewestelijke bevoegdheid. Zonder Waalse steun staat de federale regering, die CETA wél omarmt, machteloos. Ook het parlement namens de Franstalige gemeenschap in België verwerpt CETA. Uiterste consequentie is dat België de vereiste unanimiteit binnen de EU om het verdrag te tekenen torpedeert.

Nauwelijks handelsrelaties

Tegenstanders van verdragen als CETA en TTIP hijsen de Walen nu op het schild in hun strijd tegen, wat zij noemen, het ‘mondiale kapitalistische geweld’. Maar in België zelf heeft de Waalse blokkade al geleid tot een nieuw hoofdstuk in de aloude strijd tussen de Nederlandstalige Vlamingen en de Franstalige Walen. „De reputatieschade is ontzettend groot,” reageerde een woedende Vlaamse minister-president Geert Bourgeois. Zijn gewest zou door het afblazen van CETA „economisch worden getroffen”.

Wallonië heeft nauwelijks handelsrelaties met Canada. Waarom de Walen zich dan toch zo fel verzetten? „Dit heeft niks met CETA te maken, dit is politieke pesterij,” schrijft dagblad De Standaard op basis van bronnen binnen de federale regering. Tot 2014 waren de overwegend links stemmende Walen in de federale regering vertegenwoordigd door de Parti Socialiste (PS). Toenmalig premier Elio Di Rupo (PS) gaf destijds volop steun aan CETA. Maar sinds 2014 voert de PS oppositie tegen de huidige centrum-rechtse coalitieregering van drie Vlaamse partijen en een kleine Waalse partij.

Omdat de PS tegen die Vlaamse dominantie op federaal niveau niet is opgewassen, zoekt de partij de strijd op vanuit haar ongebroken machtsbasis in het Waalse gewest. „Nee zeggen tegen CETA creëert nieuwe machtsverhoudingen, waardoor we respect kunnen afdwingen,” zei Waals minister-president Paul Magnette (PS) vrijdag trots, toen het Waalse parlement CETA afschoot.

De woede in Vlaanderen over het Waalse ‘nee’ wordt ook gevoed door twijfels over de ware beweegredenen van de PS. Hoewel in Wallonië nog altijd de grootste, ziet de partij steeds meer aanhang overlopen naar de ultralinkse Parti du Travail de Belgique (PTB/PVDA), die felgekant is tegen CETA. PS wil met een anti-CETA-stem overlopers terughalen, menen critici.

De felste kritiek komt uit de hoek van de Vlaams-nationalistische N-VA, de grootste regeringspartij. „Ze gijzelen ons land, ze vormen een bedreiging voor de Vlaamse economie,” zegt N-VA-parlementariër Peter Luykx.

Maar precies dat argument kan in Wallonië op hoongelach rekenen. Juist de N-VA, die op termijn streeft naar een splitsing van België, is groot voorstander van macht overhevelen naar de gewesten. Gewestelijke bevoegdheid over buitenlandse handel – en dus over een verdrag als CETA – is er een voorbeeld van.

Voor N-VA, strevend naar ‘ontfederalisering’, is de kater extra groot: de partij komt er nu achter dat sommige dossiers toch maar beter in federale handen waren gebleven. Daarover ontstond binnen de N-VA al ongemak, toen na de aanslagen in Brussel wereldwijd kritiek kwam op het „onwerkbare, versnipperde België”.

Nu buigt de buitenwereld zich opnieuw verbijsterd over de bestuurlijke kaart van België. Dinsdag kunnen de Europese handelsministers in Luxemburg CETA goedkeuren, ondanks het Waalse nee. België kan daarna nog een oplossing zoeken tot de geplande EU-Canada-top op 27 oktober, waar het verdrag unaniem zou worden ondertekend. Voorlopig versnippert het versnipperde België heel Europa.