Q-koortspatiënten procederen door tegen de staat. Waarom?

Vijf vragen over

Vandaag houdt de rechtbank Den Haag een hoorzitting in de zaak van 300 Q-koortspatiënten tegen de staat. Wat is Q-koorts ook weer?

Foto iStock

Foto iStock

Maandag 17 oktober houdt de Haagse rechtbank een mondelinge zitting over de zaak die 300 slachtoffers van de Q-koorts hebben aangespannen tegen de Nederlandse staat. Advocaten kunnen dan hun standpunten mondeling toelichten en vragen van de rechters beantwoorden.

1. Waar gaat de zaak over?

Zo’n 300 lijders aan Q-koorts willen de Nederlandse staat aansprakelijk stellen voor de schade die ze hebben geleden door hun ziekte. Die werd veroorzaakt door een bacterie die afkomstig was van melkgeiten in naburige intensieve veehouderijen. De claims variëren van 5.000 tot 500.000 euro.

2. Wat is Q-koorts voor ziekte?

Q-koorts is een infectieziekte die kan overgaan van dieren op mensen. In Nederland zijn besmette melkgeiten en lammeren de bron. Mensen krijgen de ziekte door het inademen van de lucht waar de bacterie in zit. Dat kan gebeuren tussen februari tot en met mei, tijdens de lammerperiode.

Meer dan de helft van de mensen die met Q-koorts zijn besmet, heeft geen klachten. Wie wel ziek wordt, krijgt griepachtige verschijnselen maar soms is de ziekte ernstiger. Hevige hoofdpijn, hoge koorts, longontsteking met een droge hoest en pijn op de borst. Daarna zijn mensen vaak lange tijd moe. Er kunnen ook ernstige complicaties optreden zoals een ontstoken lever of een chronische ontsteking aan het hart. De verschijnselen van Q-koorts zijn moeilijk te onderscheiden van die van andere ziekten. Bij veel patiënten werd de ziekte pas laat herkend. Ruim één op de drie patiënten heeft twee jaar na het uitbreken van de ziekte nog last. Q-koorts kan chronisch zijn en er overlijden ook patiënten aan.

3. Wie zijn de slachtoffers?

De slachtoffers wonen vaak in de omgeving van intensieve geitenhouderijen in Noord-Brabant en Limburg. Veel boeren waren op het houden van geiten overgestapt onder meer vanwege de opgelegde produktiegrenzen aan koemelk in het verleden. Volgens het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu zijn er vanaf 2007 tot eind september dit jaar 4.253 meldingen van besmettingen geweest. Het hoogtepunt was het jaar 2009 met 2.354 meldingen. Daarna werden er maatregelen genomen. Op basis van gegevens van een aantal ziekenhuizen in het Q-koortsgebied, werd vastgesteld dat waarschijnlijk 74 mensen aan de gevolgen van Q-koorts zijn overleden. Volgens schattingen van artsen zijn er 300 patiënten met chronische Q-koorts en 800 met chronisch vermoeidheidssyndroom door Q-koorts.

Lees ook een interview met twee Q-koortspatiënten die procederen: Was de staat te laks?

4. Wat heeft de staat ermee te maken?

De overheid is pas in 2009 begonnen met grootscheepse maatregelen tegen Q-koorts, terwijl in 2007 al de eerste uitbraken waren, meestal in de omgeving van geitenhouderijen.

De staat zou volgens de eisers tekort geschoten zijn in zijn plicht de burgers te informeren en maatregelen te treffen om hen te beschermen tegen Q-koorts. De infectiebronnen zouden geheim zijn gehouden. Maar volgens de staat zouden de gevaren van Q-koorts nog niet bekend zijn. Er werd besmette mest uitgereden en ook zieke dieren zouden zijn vervoerd.

Pas vanaf 2009 werden geiten gevaccineerd zodat ze geen Q-koorts kunnen krijgen. Er is nog geen vaccin voor mensen.

De intensivering van de geitenhouderij is inmiddels onverminderd doorgegaan. Het aantal geiten is continu gestegen van 179.000 in 2000 tot 470.000 in 2015.

Pogingen om tot een schikking te komen na kritische onderzoeken van de commissie-Van Dijk en de Nationale Ombudsman zijn gestrand.

5. Kunnen zich meer van dit soort zaken voordoen?

Hard bewijs is vaak moeilijk te krijgen. De intensivering van de veehouderij gaat door maar de totale aantallen dieren nemen niet sterk toe. Het RIVM onderzoekt het gezondheidseffect van de intensieve veehouderijen. Mensen in de buurt hebben vaker een verminderde longfunctie.