ProRail komt onder hoede van ministerie

Spoorwegen

Het kabinet wil ProRail omvormen tot zelfstandig bestuursorgaan. De sector noemt het besluit voorbarig en onzorgvuldig.

Het kabinet wil ProRail, dat het Foto Getty

Ondanks hevig verzet van de spoorsector zet het kabinet de nationalisering van ProRail door. De spoorbeheerder wordt omgevormd van zelfstandig bedrijf tot een zelfstandig bestuursorgaan (zbo) onder de hoede van het ministerie van Infrastructuur en Milieu.

Dat heeft de ministerraad vrijdag besloten in een zogeheten tussenbesluit, zeggen bronnen in politiek en spoorsector. Volgens de ondernemingsraad van ProRail, reizigersorganisatie Rover en vakbond FNV Spoor is het besluit voorbarig en onzorgvuldig. Een gezamenlijk onderzoek van het ministerie en ProRail naar de nieuwe positie van de spoorbeheerder is nog niet afgerond. De relatie tussen ministerie en ProRail komt door het onverwacht snelle besluit verder onder druk te staan.

Het kabinet maakte het voornemen om de zelfstandigheid van ProRail op te heffen eerder dit jaar bekend. Staatssecretaris Dijksma ( Infrastructuur en Milieu, PvdA) wil ProRail direct kunnen aansturen en beter toezicht kunnen houden. Omdat ProRail publieke taken verricht met publiek geld vindt zij het logisch dat het een publieke organisatie wordt.

Dat het kabinet ProRail wil ‘inlijven’ was bekend, maar de wijze waarop nog niet. Het kabinet kiest voor een zbo met rechtspositie. Andere zbo’s onder de hoede van Infrastructuur en Milieu zijn het Kadaster, het CBR, de RDW en Luchtverkeersleiding Nederland. Uit een onderzoek bleek vorig jaar dat er bij deze instanties sprake is van falend toezicht door het ministerie.

Een andere optie voor een publiek ProRail was omvorming naar een agentschap, zoals Rijkswaterstaat. De gevolgen van deze optie zouden echter te ingrijpend zijn. Bij de keuze voor een zbo behouden de 4.000 werknemers van ProRail hun huidige cao, en hoeven ze niet over te stappen naar de ambtenaren-cao. Ook op juridisch vlak, met name op het gebied van Europese regelgeving, heeft een zbo minder gevolgen dan een agentschap.

Al sinds de bekendmaking verzetten alle spoorpartijen – goederenvervoerders, NS, FNV Spoor, Rover – zich tegen het kabinetsvoornemen. Zij zien geen enkele reden voor de ingreep en voorzien grote financiële, fiscale en juridische nadelen. Veel problemen op het spoor worden veroorzaakt door de afstand tussen NS en ProRail, zeggen zij, en die afstand wordt nu alleen maar groter. In de Tweede Kamer verzetten met name CDA en ChristenUnie zich tegen de ingreep. Op 27 oktober spreekt Dijksma met de Kamer over het spoor en ProRail.