Nu moeten Samsom en Asscher de verschillen tonen

PvdA Maandag kondigt Lodewijk Asscher aan dat hij de PvdA wil leiden. Hoe liggen zijn kansen, nu iedereen voor 2 euro kan meestemmen?

Lodewijk Asscher en Diederik Samsom tijdens het partijcongres van de PvdA in 2013. Robin Utrecht/ANP

Nog niet zo lang geleden kon vicepremier Lodewijk Asscher (PvdA) geïrriteerd reageren op wéér zo’n vraag over het leiderschap van de partij. Of hij het echt niet wilde overnemen van Diederik Samsom – die het zwaar had en de PvdA alleen maar naar nóg slechtere peilingen leek te leiden. Nee, echt niet.

Deze maandagmiddag is het: toch wel. In het Calvijn College in Amsterdam-West gaat hij, zoals de aankondiging luidt, praten over ‘de toekomst van Nederland’. Het zal gaan over de politieke toekomst van Lodewijk Asscher zelf. Hij doet mee als lijsttrekkerskandidaat.

Afgelopen voorjaar maakte hij bekend dat hij erover ging nadenken – PvdA-voorzitter Hans Spekman wilde per se dat er een lijsttrekkersverkiezing zou komen: dat zou niet alleen de beste kandidaat opleveren, maar garandeerde ook veel gedoe over personen, een ‘wedstrijd’. En dus veel media-aandacht.

Het was al meteen duidelijk dat Asscher de spanning zorgvuldig zou opbouwen: een zomer lang nadenken, daarna de beslissing bijna tot het eind toe voor zich houden, maar wel soms laten merken (vooral via mensen die hem goed kennen) dat het erin zou kunnen zitten, een ‘ja’.

Het is nauwelijks nog een verrassing dat Asscher meedoet, samen met Diederik Samsom zelf en PvdA-Kamerlid Jacques Monasch, die zich afgelopen donderdag ineens meldde. Het Calvijn College is ook geen verrassend decor voor zijn aanmelding. Op die school, met veel kinderen van Marokkaanse en Turkse afkomst, kennen ze Asscher al heel lang – nog uit de tijd dat hij wethouder was. Asscher was er gastdocent, leerlingen kwamen soms bij hem stage lopen, hij nam er in 2014 nog Familie is alles in ontvangst van journalist Margalith Kleijwegt – haar tweede boek over leerlingen van die school, hun ouders, de buurt.

Vooral door de verhalen van Kleijwegt werd de school aangepakt en verbeterd. Asscher noemde het Calvijn in 2014 een voorbeeld: spijbelen wordt nu actief tegengegaan, meer leerlingen halen hun diploma. Asschers boodschap voor de kinderen was: „Verandering is mogelijk, ook als het leven je tegenzit.” Problemen moesten „benoemd” worden en voor de oplossing is „een lange adem” nodig. Het is niet heel moeilijk om te bedenken wat Asschers boodschap als kandidaat-leider van de PvdA ongeveer zal zijn, in juist díé omgeving: over de verschillen in Nederland en wat ertegen te doen is.

Maar hij zal zeker ook méér moeten laten horen. Asscher zal zich duidelijk moeten onderscheiden van Samsom, Monasch en mogelijk ook nog andere PvdA’ers die lijsttrekker willen worden. Zij kunnen zich nog tot volgende week maandag melden en op 7 november maakt het partijbestuur bekend op wie daadwerkelijk gestemd kan worden. Europarlementariër Paul Tang zou ook overwegen mee te doen, net als Gerard Bosman, afdelingsvoorzitter in Ridderkerk.

Versneld stemrecht

Opvallen en anders zijn – dat is nog belangrijker geworden nu de partij iedereen de kans geeft om mee te stemmen. Althans, wie nu PvdA-lid wordt – en dat kan net zoals voorheen al vanaf 2 euro per maand – krijgt versneld stemrecht. Normaal zou er tussen aanmelding en het verkrijgen van stemrecht „enige tijd” overheen gaan. „Het was de wens van de leden om een zo open mogelijke verkiezing te houden”, zegt een woordvoerder van de partij.

Op zijn Facebookpagina heeft partijvoorzitter Hans Spekman het over „misschien wel de meest democratische partij van Nederland”: „Niks geen afgevaardigden of gedelegeerden. One man, one vote.

Het stemrecht geldt ook voor het partijcongres in januari, waarop het verkiezingsprogramma wordt vastgesteld. Nieuwe leden kunnen dan net als de ‘oude’ (46.045 leden) wijzigingen voorstellen, en hoeven daar, zo juicht Spekman op Facebook, niet eens ter plaatse voor te zijn. „Digitaal van huis uit meestemmen en meebeslissen, dat heeft geen enkele andere partij.”

Bang voor een ‘kaping’ van de partij door opponenten of door de aanhang van een van de kandidaten is de PvdA niet. „Je wordt wel écht volwaardig lid”, zegt de partijwoordvoerder. En: „Als men lid wil worden, is dat alleen maar toe te juichen. We denken dat dit mensen trekt die toch al twijfelden over lidmaatschap.”

Maar net als nu is er geen formele opzegtermijn. Iemand zou dus alleen voor de lijsttrekkersverkiezing lid kunnen worden om Asscher of Monasch in het zadel te helpen en dan weer lid af worden. Monasch zou bijvoorbeeld zijn Friese achterban kunnen oproepen om lid te worden als zij ook willen dat de partij een andere koers kiest. Aan de andere kant heeft Samsom juist gewerkt aan steun onder de huidige leden door onvermoeibaar partijafdelingen te bezoeken. Opnieuw een stem voor hem zou een bevestiging van zijn leiderschap zijn.

Daarmee zal de strijd harder worden dan de PvdA hoopte. De kans op hoffelijkheid leek al verkeken toen Monasch zich donderdag neerzette als de eenzame strijder tegen de partijtop, met daarin Samsom én Asscher. En al leidt verdeeldheid óók tot aandacht – verdeeldheid stoot kiezers vaak af.