Kabinet beëindigt zelfstandigheid ProRail

Het kabinet wil onder meer dat het onderhoud van het spoor verbetert en dat de financiële situatie van ProRail inzichtelijker wordt.

Foto Lex van Lieshout / ANP

Ondanks hevig verzet van de spoorsector zet het kabinet de nationalisering van ProRail door. De spoorbeheerder wordt omgevormd van zelfstandig bedrijf naar een zelfstandig bestuursorgaan (ZBO) onder de hoede van het ministerie van Infrastructuur en Milieu.

Dat heeft de ministerraad afgelopen vrijdag besloten in een zogeheten tussenbesluit, zeggen bronnen in politiek en spoorsector. Volgens de ondernemingsraad van ProRail, reizigersorganisatie Rover en vakbond FNV Spoor is het besluit voorbarig en onzorgvuldig. Een gezamenlijk onderzoek van het ministerie en ProRail naar de nieuwe positie van ProRail is nog niet afgerond. De relatie tussen het ministerie en spoorbeheerder komt door het onverwacht snelle besluit verder onder druk te staan.

Het kabinet maakte het voornemen om de zelfstandigheid van ProRail op te heffen eerder dit jaar bekend. Staatssecretaris Dijksma (Infrastructuur en Milieu, PvdA) wil ProRail direct kunnen aansturen en beter toezicht kunnen houden. Omdat ProRail publieke taken verricht met publiek geld vindt zij het logisch dat het een publieke organisatie wordt. Toen er vorig jaar een financiële chaos bij ProRail naar buiten kwam, was de raad van commissarissen onder voorzitterschap van Hans Alders terughoudend met het beschikbaar stellen van documenten aan Dijksma’s voorganger Mansveld. Dat probleem zal zich niet weer voordoen: de raad van commissarissen verdwijnt.

Zelfstandig bestuursorgaan

Dat het kabinet ProRail wil ‘inlijven’ was bekend, maar de wijze waarop nog niet. Het kabinet kiest voor een zbo met rechtspositie. Andere zbo’s onder de hoede van Infrastructuur en Milieu zijn het Kadaster, het CBR, de RDW en Luchtverkeersleiding Nederland. Uit een onderzoek bleek vorig jaar dat er bij deze instanties sprake is van falend toezicht door het ministerie,

Een andere optie voor een publiek ProRail was omvorming naar een agentschap, zoals Rijkswaterstaat. De gevolgen van deze optie zouden echter te ingrijpend zijn. Bij de keuze voor een zbo behouden de 4.000 werknemers van ProRail hun huidige cao, en hoeven ze niet over stappen naar de ambtenarencao. Ook op juridisch vlak, met name qua Europese regelgeving, heeft een zbo minder gevolgen dan een agentschap.

Vanaf de bekendmaking verzetten alle spoorpartijen – goederenvervoerders, NS en ander reizigersvervoerders, FNV Spoor, Rover – zich tegen het kabinetsvoornemen. Zij zien geen enkele reden voor de ingreep en voorzien grote financiële, fiscale en juridische nadelen. Twee weken geleden stuurden acht organisaties nog een brief naar Dijksma, met de oproep om op het besluit terug te komen. Veel problemen op het spoor worden veroorzaakt door de afstand tussen NS en ProRail, zeggen zij, en die afstand wordt nu alleen maar groter. In de Tweede Kamer verzetten met name CDA en ChristenUnie zich tegen de ingreep. Op 27 oktober spreekt Dijksma met de Kamer over het spoor en ProRail.