Cultuur

Interview

Interview

Migranten in een vluchtelingenkamp van het Italiaanse Rode Kruis in Ventimiglia.

Eric Gaillard/Reuters

‘Iedereen die Italië nu nog kritiseert, moet zich schamen.’

Mario Morcone, Italiaanse chef migratieItalië is geen doorgangsland meer, maar bestemmingsland voor migranten en vluchtelingen. De herverdeling over Europese landen gaat moeizaam.

Zonder dat veel mensen het zich realiseerden is het Italiaanse vluchtelingenbeleid ingrijpend veranderd. Er komen grofweg nog steeds evenveel mensen als vorig jaar, tot nu toe ruim 140.000 en overwegend via Libië. Maar niemand kan zeggen dat de Italianen de mensen stilletjes doorwuiven naar andere landen zonder ze te registeren.

„Tot 2014 is Italië inderdaad een doorgangsland geweest, voor mensen die naar Zweden, Duitsland, Frankrijk of het Verenigd Koninkrijk wilden”, zegt prefect Mario Morcone. „De oproep van Merkel aan alle landen zich aan de regels te houden én het scherpere debat hebben ons tot de huidige opstelling gebracht. Sinds 2015 registeren we iedereen die binnenkomt. Passen we op hen de Dublin-regels toe.”

Zo komt het dat Italië nu worstelt met de opvang van 160.000 asielzoekers, de nieuwkomers van dit jaar en geregistreerden uit eerdere jaren. Dat kost 1,5 miljard euro, 350 miljoen euro meer dan vorig jaar. Op de eerste etage van het Viminale, ministerie van Binnenlandse Zaken, coördineert Morcone het migratiebeleid, van discussie met Brussel over hotspots en de herverdeling van vluchtelingen tot discussies met gemeentes hoeveel vluchtelingen ze opnemen.

Libië blijft het hoofdprobleem, zegt hij. Dat is waar veruit de meeste bootvluchtelingen naar Italië vandaan komen, bij kalm weer soms wel vijfduizend per dag . Een vluchtelingenakkoord zoals met Turkije is echter ver weg. „De situatie in Libië is heel erg ‘magmatisch’. Er zijn verschillende milities, het is moeilijk tussenbeide te komen. Je kunt alleen een akkoord sluiten als er een effectieve regering is die de controle over het gebied heeft. Nu is dat niet zo. Ik zou mij als internationale gemeenschap niet toevertrouwen aan een militie om de migrantenstroom te reguleren.”

171016bui_migrantenitalie

U zei dat nu 96 procent van de mensen die binnenkomen, worden geregistreerd.

„Ja, dat is te controleren in de databank van Eurodac (waar de vingerafdrukken van nieuwkomers worden opgeslagen, ML). Iedereen die Italië nog kritiseert, moet zich schamen. Italië vervult rigoureus zijn plicht als het gaat om de asielregels zoals die zijn vastgelegd in Dublin. Ook is ‘Dublin’ heel onrechtvaardig: lasten van de aankomsten worden afgeschoven op Italië en Griekenland. Landen die de voordelen van het EU-lidmaatschap hebben gebruikt, als de Oost-Europese landen in de Visigradgroep, negeren de afspraken op het gebied van solidariteit.”

Italië is ook minder doorvoerland geworden omdat aan de Brenner (naar Oostenrijk), bij Como (naar Zwitserland) en bij Ventimiglia (naar Frankrijk) de grenzen worden gecontroleerd.

„In Como en Ventimiglia willen we een situatie als in Calais voorkomen, door mensen naar opvang elders te brengen. Verder nemen we personen op die Frankrijk of Zwitserland aan ons teruggeeft, ook als er al veel tijd is verstreken sinds ze die landen zijn binnengekomen. Het primaire belang van Italië is te garanderen dat er vrij verkeer van personen en goederen is binnen de Schengenzone. We willen de offers brengen die ons worden gevraagd. Maar Oostenrijk is hypocriet. Sinds vorig najaar zijn zes- à zevenduizend mensen vanuit Oostenrijk Italië binnengekomen. Afghanen, Pakistanen zijn via Hongarije en Duitsland gereisd en komen bij Tarvisio ons land binnen. We kunnen ze niet terugzenden, want ze zijn in Hongarije het eerst geregistreerd. En daar kunnen we ze niet naartoe terugsturen, zoals u begrijpt.”

Moet Italië meer Europese hulp krijgen?

„Het probleem is niet geld maar de regels, de afspraken. Laat niemand denken dat ze ons geld kunnen geven en dat wij dan het werk doen. Laat er gemeenschappelijk beleid komen. Dat betekent ook dat je ‘Dublin’ moet herzien zonder af alles te wentelen op de landen van eerste binnenkomst. Andere landen moeten meer solidariteit tonen. We zijn in Europa met 500 miljoen. Hoeveel mensen zijn er gekomen? Eén miljoen? Twee miljoen? Wat is dan het probleem?”

Angst voor het verlies van identiteit, zeggen populistische partijen.

„Die partijen hebben die angst uitgevonden. Onze identiteit, dat zijn onze waarden, onze grondwet. Die zeggen dat mensen rechten hebben. Als je een boot vol mensen ontdekt in het Kanaal van Sicilië, kun je ze niet terugbrengen naar Libië. Veel angst komt voort uit gebrek aan zelfvertrouwen, dat we geen nieuwkomers kunnen opnemen.”

Veel mensen die naar Italië komen, hebben weinig kans als vluchteling erkend te worden, zeker zij die uit West-Afrikaanse landen komen. Worden die teruggestuurd als hun asielaanvraag wordt afgewezen?

„Het is niet mogelijk hen allemaal terug te brengen naar het land van herkomst. Het idee van gedwongen terugkeer is politieke hypocrisie. Hoeveel mensen kan je repatriëren? Tienduizend misschien? Zo veel zijn er in een paar dagen gekomen. Repatriëring kan maar een klein deel van de oplossing zijn. We zouden veel systematischer naar Afrika moeten kijken. Onze voorstellen daarvoor krijgen niet de juiste steun in Brussel.”

Eric Gaillard/Reuters

Eric Gaillard/Reuters

Hoe gaat het met de herverdeling? Andere Europese landen zouden 40.000 vluchtelingen uit Italië overnemen.

„We hebben in een jaar 1.200 mensen opnieuw gehuisvest. Veel te weinig. Zo hebben we zeker vijfduizend Eritreeërs klaar staan. Maar andere landen reageren niet.”

Hoe werkt dat in de praktijk?

„Stel: Nederland geeft aan dat het in oktober vijftig mensen kan opnemen. Dat sturen wij vijftig elektronische dossiers. Die bekijkt Nederland, en dat moet binnen twee weken, en dan zeggen ze hoeveel van deze mensen oké worden bevonden. Maar als een land ons niet zulke plaatsen aanbiedt, functioneert die herverdeling natuurlijk niet.”

Een apart probleem zijn de minderjaren zonder begeleider.

„Enkele Europese landen wijzen die af. In Italië zegt de wet dat mensen onder de achttien jaar kwetsbaar zijn en recht hebben op bescherming, onafhankelijk van de vraag of ze vluchteling zijn of migrant. Dat is niet overal zo. Naast die 160.000 mensen in opvangcentra hebben we nog eens ongeveer 20.000 minderjarigen zonder begeleider. Daar zitten heel veel jongens uit Egypte bij, en uit Eritrea en Gambia. Veel families investeren in hun zoon, die moet dan gaan werken en geld naar huis sturen. Wij willen hun juist een ander traject aanbieden, laten studeren als ze dat kunnen. Maar hun motivatie is vooral werk te vinden, desnoods zwart. Ze laten zich vaak uitbuiten om geld naar huis te kunnen sturen. De verschillende ideeën binnen Europa over zulke minderjarigen scheppen extra problemen.”