Over het nut van referenda (1)

Politici zijn niet in staat de burger goed te bereiken

Thom De Graaf stelt dat supranationale verdragen zich niet lenen voor een referendum (12/10). Een voorwaarde voor kwalitatief goede referenda is: verschaf de kiezers objectieve en onafhankelijke informatie. In Nederlandse referenda werd de informatievoorziening door gekleurde en partijdige politici verricht. Diezelfde politici serveren het instrument vervolgens af. Het continue geshop in voorbeelden, om aan te tonen dat referenda niet zouden werken, komt me de neus uit. Het lijkt alsof de (politieke) elite zich niet wil neerleggen bij een ongewenste uitkomst. Politici zijn niet in staat de burger goed te bereiken en te overtuigen van hun gelijk. De spelregels aanpassen is dan een goedkope oplossing.

Een referendum is goed voor democratisch burgerschap: het daagt mensen uit ergens over na te denken.

Referenda (2)

Eerder een reddingsvest

In Referendum is de bomgordel van de democratie (8/10) worden veel niet ter zake doende argumenten gegeven tegen referenda. Ook zouden veel kwesties te complex zijn: een autocratisch bestuur zou hier direct mee instemmen. Het paternalisme druipt van deze bijdrage af. Het referendum zou de kiezer ‘misleiden’, waarbij Hitler als voorbeeld opgevoerd wordt. Alsof misleiding de wereld uit zou zijn als we geen referenda hebben. Auteur Steven de Winter voert ook een jurist op die de vraag uit het Oekraïnereferendum verkeerd begrijpt en ziet dat als argument tegen referenda. Maar dat argument geldt ook – consequent geredeneerd – bij gewone verkiezingen. Natuurlijk zijn referenda niet perfect. Ik denk dat we nog veel te leren hebben alvorens referenda effectief kunnen worden om een democratisch tekort te verhelpen.

Wat niet belicht wordt, is de noodzaak van emancipatie van de kiezer. Daaraan kunnen referenda juist bijdragen. En daarmee aan herstel van betrokkenheid bij kwesties die iedereen in dit land aangaan. Het referendum is eerder reddingsvest dan bomgordel. Ook al zijn we een keer kopje ondergegaan.

Referenda (3)

De Gaulle was kampioen

Steven de Winter laat in zijn behartenswaardige referendumartikel de Europese kampioen van referenda ongenoemd. De Franse president De Gaulle schreef tijdens zijn regeerperiode voortdurend referenda uit om zijn politieke zin door te drijven onder het motto ‘ik of de zondvloed’.

Op het hoogtepunt van de studentenrevolutie en massale stakingen eind mei 1968 kondigde hij een referendum aan waarin hij een mandaat eiste voor hervormingen om de revolte te bezweren. Bij afwijzing zou hij aftreden. De inzet van De Gaulle kwam bekend te staan als La reforme oui, le chienlit non (Hervormingen ja, chaos nee). Uiteindelijk zag De Gaulle van dit referendum af en schreef hij verkiezingen uit die zijn partij glansrijk won, waarmee er een einde kwam aan de revolutionaire sfeer in Frankrijk. Een jaar later, in 1969, zette hij een referendum door over staatsrechtelijke hervormingen. Zijn voorstel werd met 52,4 procent verworpen. Verbitterd trad De Gaulle vervolgens af.