Kans dat ‘voltooid leven’-wet het haalt heel klein

Euthanasie

Christelijke partijen zijn fel tegen het voorstel en zij hebben straks mogelijk een sleutelrol bij de formatie van een nieuw kabinet.

Van minister Schippers (Volksgezondheid, VVD) is bekend dat zij sterk hecht aan een oplossing voor ouderen die hun leven voltooid achten en de wens hebben om te sterven. Foto ANP / Bart Maat

Het was voor bijna iedereen een verrassing. Woensdagavond kwam minister Edith Schippers (Zorg, VVD) met een voorstel over hulp bij zelfdoding van mensen die gezond zijn maar hun leven als „voltooid” zien. Het kabinet wil dat, onder strikte voorwaarden, toestaan en zal met wetgeving komen.

De timing van het voorstel is opmerkelijk. De ‘paarse’ partijen VVD en PvdA hebben vier jaar de tijd gehad om deze gevoelige ethische kwestie te regelen, maar komen er pas tegen het einde van hun regeerperiode mee op de proppen. Waarom zo laat?

Eén verklaring is dat VVD en PvdA in hun regeerakkoord van 2012 geen afspraken hebben gemaakt over medisch-ethische kwesties – en dus ook niet over ‘voltooid leven’. Economisch herstel en hervorming van de verzorgingsstaat waren prioriteit nummer één. De VVD agendeerde het onderwerp pas later in de regeerperiode.

En ook toen deed zich geen geschikt moment voor. Al vrij snel bleek Rutte II voor haar hervormingen en bezuinigingen afhankelijk van twee christelijke partijen, de ChristenUnie en SGP. Die zouden nooit gedoogsteun hebben verleend als het kabinet met een voorstel voor levensbeëindiging was gekomen, bevestigde SGP-leider Kees van der Staaij deze week.

Ook was er aarzeling bij de PvdA. De partij is voorstander van een regeling voor ‘voltooid leven’, maar sommige bewindslieden vreesden dat de oppositie een direct verband zou leggen met de bezuinigingen op de verpleeghuiszorg. Dat is ook precies wat de SP deze week deed. Het kwam de partij op verwijten van smakeloosheid te staan.

Kabinet schuift advies commissie-Schnabel terzijde

Uiteindelijk heeft de PvdA de stap aangedurfd. Daarmee legt het kabinet een advies terzijde van een commissie onder leiding van D66-senator Paul Schnabel. Die adviseerde in februari om juist níet met wetgeving te komen: vrijwel alle verzoeken voor een zelfgekozen levenseinde zouden geregeld kunnen worden via de bestaande euthanasiewet.

De kans dat er snel een ‘voltooid leven’-regeling komt, is heel klein. De brief van minister Schippers is een aankondiging, geen wet. Er bestaat nu een meerderheid in de Tweede Kamer (en waarschijnlijk ook in de senaat), maar vóór de verkiezingen van maart zal het parlement het voorstel vermoedelijk niet behandelen.

En een nieuw kabinet? De christelijke partijen CDA, ChristenUnie en SGP hebben aangegeven nooit steun te zullen geven aan het plan, en de kans dat ten minste één van deze drie partijen straks aan de formatietafel zit, is bijzonder groot. Ook de VVD is terughoudend wat betreft de formatie: ethische wetgeving is voor liberale Kamerleden traditiegetrouw een ‘vrije kwestie’: zo mogen naar eigen inzicht stemmen. Dan is het dus lastig om namens een hele fractie afspraken te maken in een regeerakkoord. Ook bij de PvdA mogen Kamerleden hun eigen geweten volgen.

Het is waarschijnlijker dat partijen in de Tweede Kamer zelf het initiatief nemen en op zoek gaan naar steun – buiten het nieuwe kabinet om. D66 kondigde begin dit jaar al aan met een eigen ‘levenseindewet’ te komen.

Eén ding ligt voor de hand: het ‘voltooide leven’ wordt een onderwerp in de verkiezingscampagne.