Karina Wolkers: Jan maakte mijn wereld groter

Hoe word je wie je bent? Karina Wolkers (70) reikte zondag de Jan Wolkers Prijs uit voor het beste natuurboek. Als kind woonde ze schuin tegenover Jan Wolkers. Haar moeder waarschuwde: met een kunstenaar kan het zomaar over zijn.

foto anp

Pappa, waar zijn wij van? Een kleine Karina vroeg het haar vader toen het gezin nog in Enschede woonde. Wij zijn communisten, zei haar vader. Niet lang daarna vroeg een meisje in een zandbak het haar: „Ik ben katholiek, wat ben jij?” Communist, zei Karina. „Dan mag ik niet met je spelen.”

Karina herinnert zich dat ze dat ‘mal’ vond maar ook dat het haar een vervelend gevoel gaf. In Amsterdam gebeurde het later nog wel eens. En ze vond het als kind ook ingewikkeld dat ze op de radio dingen hoorde over het communisme die niet strookten met wat ze er thuis over hoorde.

Karina kan zich geen problemen herinneren uit haar ouderlijk huis. Ondanks het oorlogsverleden van haar beide ouders. Haar vader bracht 3,5 jaar door in het Duitse ‘tuchthuis’ Siegburg, waar hij te werk was gesteld omdat hij betrokken was bij de organisatie van de Februaristaking. Haar moeder „een schoonheid met een Spaans uiterlijk” was ook actief in het verzet. Negen maanden nadat haar vader terugkeerde uit Siegburg, in juni 1945, werd Karina geboren.

„Mijn ouders hadden een heel goed en liefdevol huwelijk. Er was muziek thuis, Franse chansons. Over de oorlog ging het niet vaak, er was geen rancune in ons gezin. Mijn ouders hielden van literatuur en de natuur. Op zaterdag nam mijn vader ons mee als hij boeken ging uitzoeken op het Waterlooplein, al was ik te klein om dat leuk te vinden; ik stond er maar een beetje bij. Voor mijn broer heeft het veel betekend. ’s Zomers kampeerden we in Schoorl. In het weekend op de fiets naar het Bosplan (Amsterdamse bos).”

Carry Gnirrep

Vriendin Emilie Nord leerde Karina Wolkers kennen als Carry Gnirrep. („Ik moet even nadenken als Karina belt.”) Ze werden vriendinnen op de lagere school. Samen haalden ze tijdens luilak witte bolletjes bij de bakker onder Karina’s huis. Om vier, vijf uur in de ochtend gingen de meisjes met z’n tweeën over straat in de Amsterdamse Rivierenbuurt om belletje te lellen. Karina durfde het meest. Emilie: „Dat trok me wel in haar: haar levenslust en enthousiasme. Ze was een beetje wild. Als ik me haar voor de geest haal, zie ik haar altijd hollen.”

Jan

Karina woonde met haar ouders in de Uiterwaardenstraat, schuin tegenover de atelierwoning van Jan Wolkers. Haar vader sprak met bewondering over hem als „een heel goede beeldhouwer”.

Kunstenaars stonden in aanzien bij het gezin. Karina’s vader werkte vroeger als gipsgieter bij de firma Michielse, waar toneelrekwisieten werden gemaakt.

Van de eerste ontmoeting van Karina met Jan bestaan ten minste twee lezingen. In de ene gaat Karina bewust bij Wolkers in de buurt zitten als ze hem op een terras aan de Amstel herkent. In de andere lezing wordt ze verrast door zijn aanwezigheid, als hij haar ineens een vuurtje aanbiedt voor haar sigaret. Die laatste versie klopt, zegt Karina.

Toen ze voor het eerst in zijn atelier kwam, vertelde ze het Belgische tijdschrift HUMO, trok hij haar rok omhoog, haar onderbroek naar beneden en keek naar haar billen. Ze schrok er niet van, ze was gewend te poseren voor kunstenaars.

Haar verliefdheid op een twintig jaar oudere kunstenaar die al twee keer getrouwd was geweest was geen daad van rebellie, zegt Karina. Hij paste bij haar, en haar achtergrond. Het voelde voor haar logisch. Haar moeder waarschuwde: met een kunstenaar kan het zomaar over zijn. „Het kon me niet schelen.”

Voor haar vader was het moeilijk. Zeker toen ze voor het eerst belde om te vragen of ze mocht blijven slapen. Jan was maar zeven jaar jonger dan hij zelf. „Maar ze verboden het niet.”

Vriendin Emilie Nord was aanvankelijk verbaasd toen ze van de relatie hoorde, maar vond het in tweede instantie wel kloppen. „Carry was nieuwsgierig, belangstellend en hield haar ogen open in het leven.”

Zestien

Een zestienjarige Karina straalt, onder haar jas draagt ze een donkerpaars fluwelen mantelpakje. De foto is genomen bij het huwelijk van haar oudere broer. Ze was toen al verliefd op Jan Wolkers, maar de situatie was nog niet zo dat hij meeging naar familiebijeenkomsten. Rechts achter Karina’s schouder is nét haar vader te zien, maar de vrouw naast hem is niet haar moeder. Rechtsvoor op de foto, dat is haar oma.

Naakt

Nu zou het wellicht niet meer kunnen. Als achtjarige poseerde Karina bloot voor een kunstproject, waarbij kinderen geschenken aanboden aan Maria Montessori. Haar moeder had ook altijd geposeerd. Later, toen ze een professionele balletopleiding ging doen, verdiende Karina er haar geld mee. ’s Ochtends ballet, ’s middags poseren en ’s avonds naar het Knorringa avondlyceum waar ze haar gymnasiumdiploma haalde. Vriendin Emilie danste ook, maar zij mocht niet naar de avondschool en overdag naar ballet van haar vader. „Ik was daar best jaloers op.” 

Jan stimuleerde Karina om het gymnasium af te maken, maar een professionele ballerina, die kon hij niet gebruiken, vertelt Karina. Ze lacht erbij. En ja, ze was zestien en verliefd. Ze gooide ballet „hop” zo overboord. Maar ze denkt nu ook dat ze niet goed genoeg was om het écht te maken.

„Jan maakte mijn wereld groter”, zegt ze. „Ik was leergierig en ben snel nauw betrokken geraakt bij zijn werk. Hij had ook graag iemand naast zich, was onrustig. Ik heb wel eens gezegd: mijn leven met hem was alsof ik achter een speedboot hing. Altijd mensen over de vloer, op de gekste tijden. Nu zet ik om zes uur ’s avonds de tv aan en ben ik blij dat er niets meer gebeurt.”

Knorr Aromat

Haar kat struint door de tuin die overgaat in een Texelse polder. Ver weg fietsen groepjes toeristen door het beeld. De vijver is bedekt met een laag kroos – de eenden doen hun werk niet goed. Maar in de winter, vertelt Karina, dan zie je het huis zo mooi weerspiegeld in het zwarte water.

Ze probeert van alles iets te maken, ook nu Jan er niet meer is. Zijn as ligt begraven onder één van de tulpenbomen in de tuin. Afwassen, het moet, maar dan met de radio aan. Bezoek krijgt altijd eten. Meloen met Ibericoham („veel lekkerder dan Parma”). Komkommersandwiches met zelfgemaakte mayonaise en haar geheime ingrediënt: Knorr Aromat.