Hertjes met inhoud op de Zuidas

De stemming

Seksisme is in het nieuws: eerst bij studenten, nu bij Donald Trump. NRC zoekt het debat in het land op. Deze week: wat vrouwen moeten kunnen op de Zuidas.

Melissa van Wee (links) en Deren Kizilgoz collega's bij Greenberg staffing vertellen over hun ervaringen op het werk. Foto Bram Budel.

Peggy Olson heeft de reclameslogan bedacht waar de klant voor valt. Alleen: zij is de secretaresse. De mannen vieren het succes, „Peggy, breng eens wat ijsklontjes”, klinkt het door de intercom. Als ze ingetogen binnenkomt, hebben de mannen een glas whisky voor haar neergezet. Maar ze noemen haar nog steeds „ballerina”, en elk grapje gaat over haar. Ze heeft dan wel een betere prestatie geleverd, dat ontneemt hun niet het recht neerbuigend te zijn.

De tv-serie Mad Men werd in verschillende media aangehaald om Donald Trump te duiden, ook weer nadat de presidentskandidaat werd ontmaskerd als ranzige macho. De zeden van de 70-jarige zouden voortkomen uit het tijdperk dat Mad Men portretteert: de prerevolutionaire jaren 60.

Na weken met nieuws over de graaicultuur van Donald Trump en de banga-lijstjes van het studentencorps Vindicat, besloten we te gaan kijken hoe het staat met de emancipatie in de Nederlandse samenleving. En dan niet onder jonge of bejaarde heethoofden, maar bij het Amsterdamse equivalent van het Mad Men-kantoorleven.

Op de pleinen rond trein- en metrostation Zuid/WTC stromen vanaf vijf uur ’s middags de kantoren leeg. Het eerst komen de werknemers van ABN/Amro, daarna komen ze ook uit advocatenkantoor Houthoff Buruma gelopen, uit consultancy Accenture en uit het World Trade Center. De meesten wandelen weg. Sommigen hollen naar de trein op sneakers die ze net voor hun hoge hakken hebben verwisseld. Anderen steken buiten eerst een sigaretje op.

Op een doordeweekse dag waaien hier zinnen langs als: „Laten we kijken waar we over een jaar staan.” Of: „Nu weer een andere stakeholder.” Of: „Mannen hebben iets meer overtuigingskracht om de business eruit te trekken.”

Twee mannen komen uit het Viñoly-gebouw, passeren een hindoestaans meisje met lang los haar, poncho, rokje en hoge hakken, en draaien zich met een dramatisch gebaar naar haar om: „Mooi!”

Dit is wat we horen van vrouwen die hier werken: „Van ons wordt verwacht dat we een mantelpak aan hebben of een jurkje, mooie schoenen, dat we onze nagels hebben gelakt, dat we make-up op hebben”, zeggen eind-twintigers Melissa van Wee en Dèrèn Kizilgöz. „Voor mannen betekent ‘verzorgd’: alleen een pak en lage schoenen.” Dat betekent voor Dèrèn Kizilgöz, die in Rotterdam woont: elke dag om zes uur op. En doorwerken tot zeven uur ’s avonds.

Foto Bram Budel

Personeel van de kantoren op de Zuidas op weg naar het station of de parkeergarage. Foto Bram Budel

Hakken voor de klant

Gelukkig doen we aan casual friday, zegt een 28-jarige advocate van een van de grote kantoren. „Dan mag je in spijkerbroek op kantoor komen.” Maar ze heeft altijd een Ted Baker-jurkje hangen – voor als er een klant komt.

Van Wee en Kizilgöz zijn consultants bij Greenberg, een jong staffingbedrijf, waar zij weinig merken van sekseverschillen. „Ik heb niet het gevoel dat mannen financieel worden voorgetrokken.”

Zo zegt eigenlijk iedereen het die we ernaar vragen: in principe is er weinig verschil tussen mannen en vrouwen op kantoor. Er is meer verschil tussen advocaten of consultants enerzijds en secretaresses of assistenten anderzijds.

Maar als je doorvraagt, blijken er niet alleen verschillen in kledingvoorschriften te zijn. Dan hoor je ook over de grapjes die worden gemaakt. Dan vertellen vrouwen dat bij de degelijke banken en de gerenommeerde organisatieadviesbureaus lijsten worden bijgehouden van de vrouwen op kantoor. Het is misschien niet zo grof als bij Vindicat (bedprestaties en 06-nummers erbij), maar het gaat wel om de lekkerste vrouwen. Hertjes op de Zuidas. Staan er ook secretaresses op, vragen we. „Nee, ze moeten wel iets kúnnen, zeggen de mannen”, vertelt een medewerkster op personeelszaken bij een bank.

Foto Bram Budel

Foto Bram Budel

Het ellendige is dat je ook op die lijstjes wil staan.

Iedereen weet wie er op die lijstjes staat, zegt de medewerkster. „En het ellendige is: je wil er ook opstaan.” De vrouwen op de bank hebben ook wel eens een mannenlijstje gemaakt, „puur om ook eens terug te slaan”.

Vanochtend nog, zegt een dertiger die op een van de kantoren voor advocaten en notarissen werkt, kwam een collega haar kamer binnen met ‘hallo schoonheid’. Die dertiger schreef onder het pseudoniem Sophie van der Zee het boek Een hen tussen de haantjes, dat bol staat van de hitsige sms’jes en de oneerbare voorstellen. Ze is er nuchter onder. „Als je op alle vormen van seksisme ingaat, heb je geen leven.”

Melissa van Wee heeft net een gesprek met haar leidinggevende gevoerd. Ze is nu ‘medior’ op kantoor, tussen junior en senior in. Nu kan ze nog fulltime verantwoordelijkheid dragen. Maar wat kan en mag ze als ze kinderen krijgt? „Ligt nog ver weg”, zegt ze. Maar ze wilde het wel vast weten.

Want dit zien alle vrouwen op de Zuidas ook: zolang vrouwen nog geen dertig zijn, gaat alles goed. Af en toe duiken deze cijfers op: dat 55 procent van de stagiairs op een advocatenkantoor vrouw is, dat 30 procent van de werknemers vrouw is (vooral bij personeelszaken) en 15 procent van de leidinggevenden – de piramide wordt heel smal voor vrouwen. „De verwachting is dat hun inzet minder wordt”, zegt Melissa van Wee. „Goed dat je het bespreekbaar maakt”, zei haar baas. Niemand van de consultants heeft bij Greenberg al kinderen, maar hij zou bedenken hoe een uittocht van jonge moeders te voorkomen is.

„Parttime werken, hahaha.” Sophie van der Zee zag in de zestien jaar dat ze in deze sector werkt, welgeteld twee mannen die besloten parttime te werken. „Binnen een jaar hadden ze het kantoor verlaten.”

De advocate die we spraken telt de „harde targets” op: 1.500 declarabele uren per jaar. Dat kan niet parttime. En dan neemt minister Jet Bussemaker het de parttime werkende vrouwen nog kwalijk ook, zegt Van der Zee schamper. Bussemaker zei bij de presentatie van de Emancipatiemonitor dat vrouwen die na hun studie niet voor een carrière kiezen, zich schuldig zouden moeten voelen „over het feit dat de overheid zoveel in ze heeft geïnvesteerd”.

Van de politiek verwachten de vrouwen niet veel. En geef ze eens ongelijk. Lees de verkiezingsprogramma’s voor 2017. Als het woord ‘vrouw’ al voorkomt, dan vooral in verband met misstanden in de prostitutie (SGP en CDA). GroenLinks en in mindere mate SP stellen wel emancipatoire maatregelen voor. Gelijke rechten voor mannen en vrouwen heten bij de VVD „gewoon” of „normaal” .

Is het gewoon? Sophie van der Zee kreeg van vrouwen veel reacties op haar boek, allemaal in de trant van: bij ons – bij de politie, bij de marketingbedrijven, op de rechtbank – komt het ook voor. En van mannen? „Geen één reactie.”