Groot deel van de geplande azc’s komt er niet

Gemeenten deden lange tijd hun uiterste best om een azc-locatie geopend te krijgen. Dat blijkt nu vaak voor niets. Burgemeesters voelen zich in hun hemd gezet.

Foto: Olivier Middendorp

Bijna driekwart van de geplande, nieuwe asielzoekerscentra komt er niet. Dat blijkt uit een rondvraag door NRC onder 35 gemeenten die voornemens waren in 2016 of 2017 een azc te openen. Onder die 35 gemeenten zijn er slechts tien waar de plannen worden verwezenlijkt. De andere azc’s, samen goed voor ongeveer 12.000 opvangplekken, komen er niet.

Rijk, provincie en gemeenten zijn deze weken azc-plannen drastisch aan het schrappen als gevolg van de gedaalde asielinstroom. In september deden 1.800 vluchtelingen een eerste asielaanvraag, tegenover bijna tienduizend op de piek van de asielcrisis, vorig jaar oktober. De plannen, eerder gesmeed onder grote druk van het Rijk, vinden nagenoeg alleen doorgang als het nieuwe azc al in aanbouw is of als er een contract ligt dat is ondertekend door het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA). Intentieverklaringen en mondelinge akkoorden tellen niet, hoe specifiek ook.

En dus komt er binnenkort wél een azc in Sneek, waar de eerste paal in juni de grond inging, en géén azc in Enschede, omdat het nog gebouwd moest worden. Wel in Wageningen, Hardenberg en Balk, niet in Leeuwarden, Raalte en Meppel.

De voorbereidingen in al deze gemeenten hebben maanden in beslag genomen: het onderzoeken van locaties, het overleggen met het COA, het beleggen en beveiligen van inspraakavonden. Dat kost geld – een vergeefse uitgave, in de meeste gevallen. Gemeenten dienen daarom deze weken claims in bij het Rijk in de hoop op vergoeding. Gemeente Eemsmond declareert zo’n 120.000 euro, Deurne 134.000 euro, gemeente De Wolden tegen de twee ton.

Of de kosten vergoed worden, is onzeker. Het ministerie van Veiligheid en Justitie zegt te onderzoeken „welke vergoeding binnen de regelgeving mogelijk is”.

Sommige burgemeesters voelen zich in hun hemd gezet door de gang van zaken: eerst dringt het Rijk een half jaar aan op stoere burgemeesters die asielzoekers willen opvangen, en dan worden de nieuwe plannen plots geschrapt. „Het COA heeft ons een dik jaar aan het lijntje gehouden”, zegt burgemeester van Aa en Hunze Eric van Oosterhout. „We zijn niet een soort booking.com van de staatssecretaris! We zijn geen hotel!”

Van Oosterhout vindt, net als burgemeester Pieter Broertjes van Hilversum en burgemeester Jaap Gelok van Borsele, dat het Rijk op deze manier het vertrouwen in het lokale bestuur ondermijnt. „Strategisch is het dodelijk wat nu gebeurt”, zegt Van Oosterhout. „De staatssecretaris kan alleen handelen op basis van loyaliteit van gemeentebesturen. Dan helpt het niet ons af te serveren.” Burgemeester Gelok: „Stel je voor dat je op enig moment terug moet naar je bevolking omdat er opnieuw veel asielzoekers het land binnenkomen. Met welke boodschap is dat dan?”

azckaaart