Een fiets met zonnepanelen in de wielen of met een houten ketting

In Gent loopt een tentoonstelling met de fietsen van de toekomst. Denk aan een geheel houten fiets, een fiets met zonnepanelen, fietsen zonder ketting en vooral veel elektrische fietsen.

©

De fiets is het voertuig van grote dromen in de hoofden van gezondheidsgoeroe’s, milieu-activisten, beleidsmakers en trendwatchers. Want, zo is het idee, als we ons allen trappend voortbewegen op twee wielen, wordt de wereld schoner, koeler en stiller – en wijzelf slanker en gezonder.

Die toekomstvisioenen roepen wel de vraag op: hoe gaat de fiets zelf eruit zien in deze heerlijke nieuwe wereld? Daarvan probeert het Design Museum Gent een beeld te geven in de tentoonstelling Bike to the future. Dat is spannend, omdat de fiets in de anderhalve eeuw van zijn bestaan in wezen hetzelfde is gebleven: twee wielen in lijn en trappers die met een ketting een tandwiel in het achterwiel aandrijven.

Brug van Olafur Eliasson

In het museum staan en hangen nu tientallen prototypes van fietsen-van-de-toekomst die zijn ontworpen door industrieel vormgevers en – in mindere mate – werktuigbouwkundige ingenieurs. Daarnaast schetsen teksten en filmpjes een nieuwe wereld vol fietsbanen en -paden die er zal komen, zoals in de voortrekkerslanden Nederland en vooral Denemarken waar het eerste fietspad al in 1912 werd aangelegd.

De eerste indruk is dat de tweewieler zal transformeren tot een van de parafernalia van het hippe (stads)leven, naast smartphone, zonnepanelen en superfoods. Filmpjes tonen rijwielen op de fietsbrug van de wereldberoemde kunstenaar Olafur Eliasson in Kopenhagen – vijf platformen die met staalkabels zijn verbonden – en jongeren in New York die enorme hifisets aan hun fiets hebben hangen. Onder de protypes zijn een ‘solar bike’, ogenschijnlijk een soort bromfiets met trappers, die ronde zonnepanelen in de wielen heeft, en een ‘vrachtfiets’, een uitgerekte fiets met tussen de wielen langwerpige bakken.

Over het laatste ontwerp meldt het tekstbordje dat dit het gewicht beter tussen de wielen verdeelt dan een traditionele bakfiets doet. Hoe veel beter, vraag je je dan wel af. En trouwens: hoeveel vracht kan die fiets vervoeren? En nu we toch bezig zijn: hoeveel energie kunnen die kleine vrijwel verticale zonnepanelen eigenlijk opwekken? Het antwoord luidt op beide vragen vermoedelijk: niet heel erg veel.

Schijfremmen en kunststof aandrijfriemen

Maar echt weten doe je het niet, want dit soort – enigszins – technische informatie ontbreekt helaas op de tentoonstelling. Het is daardoor lastig te beoordelen in hoeverre de fiets de komende decennia echt kan veranderen.

Toch bieden de beslist fraaie fietsen wel enige glimpen van de toekomst. Die glimpen zijn niet de – veelvuldig opduikende – schijfremmen of de kunststof aandrijfriemen, want die zijn niet wezenlijk anders dan trommelremmen of ketting. De glimpen bieden vooral de elektrische fietsen. Zo is er een fiets met een accu, die je al fietsend oplaadt met je trapbewegingen – de accu drijft vervolgens de elektromotor aan. Een andere e-fiets laadt zijn accu bij tijdens het remmen, zoals ook gebeurt in sommige elektrische auto’s.

Beide fietsen hebben geen ketting maar een verticale as die een tandwiel in het achterwiel aandrijft. Dat is efficiënter dan een ketting, zegt een tekstbord. Zou het? In de ‘bicycle science’ geldt de ketting juist als een uiterst efficiënte overbrenging.

De kracht van de tentoonstelling ligt dan ook niet zo zeer in de informatie als wel in de inspiratie. Fietsen van bamboe en koolstofvezel zijn er al lang, maar hier hangen wel heel mooi ontworpen exemplaren. Een houten fiets is ook niet nieuw, maar hier is er een stadsfiets die helemaal van hout is gemaakt – ook de schakels in de ketting. Dit soort ontwerpen geeft je het idee dat de nieuwe toekomst van de fiets elk moment kan beginnen.