De Grote Clownspaniek van 2016

Foto van de Week Arjen van Veelen schrijft wekelijks over een nieuwsfoto. Vandaag: killer- en andere clowns.

Ik zocht een leuke foto van de killerclowns die deze week volgens de media gesignaleerd zijn in Delft, Diemen-Zuid, Vlissingen, Nijmegen, Weert, Leeuwarden, Velp, Almere, Sliedrecht, Borne, Landgraaf, Oosterwolde, Boxtel, Emmen, Arnemuiden — de lijst groeit terwijl ik type. Maar ik vond niks. Alleen archiefbeeld. Komt natuurlijk omdat die moordende clowns niet bestaan. Wat een goede reden zou zijn om er ook niet over te schrijven. Maar juist de dingen die niet bestaan, hebben de neiging de wereld te veranderen.

Pokémons bestaan niet echt maar de overlast in Kijkduin was reëel. Saddam had geen massavernietigingswapens maar een paar jaar later waren er wel ruim 100.000 mensen dood. De Shariadriehoek bleek een verzinsel van een journalist, maar Leidse rechtsfilosofen blijven er voor waarschuwen — wat op zich wijs is, want je kunt niet voorzichtig genoeg zijn met zaken die niet bestaan. Die hebben namelijk de neiging te gaan bestaan, als je het er maar vaak genoeg over hebt.

Net als bij die terrorclowns. Door de media-aandacht zijn er altijd wel grappenmakers met een pruik die mensen op straat daadwerkelijk laten schrikken. Een beetje zoals iedereen die aandacht wil een aanslag kan plegen in naam van het kalifaat.

In de VS, waar de clownshype vandaan kwam, vormden de aanvallen op vermeende killerclowns inmiddels een groter probleem dan de clowns zelf, schreef Peter Burger, de onmisbare ghostbuster van de Universiteit Leiden. Ook in Nederland zou al een vermeende clown in elkaar zijn gemept. De veertienjarige Luc uit Delft vertelde hoe hij een clown aanviel. Hij hoekte hem direct in het gezicht, aldus de Telegraaf. ‘Ik ben heel erg trots op mijn zoon’, zei zijn vader, die zijn zoontje traint in vechtsport. ‘Hij heeft gehandeld als een echte man’.

In Almere verzamelde de jeugd zich om op clowns te jagen. Amusement, zeker, maar toen er geen clown verscheen, sloopte men maar een bushokje en wierp stenen naar een motoragent. Op de Facebookpagina van de politie regende het bedreigingen, de clowns moeten doodgeknuppeld en afgeschoten.

De vergelijking met de angst voor moslims of verkrachtende vreemdelingen is zo frappant dat ik die achterwege laat.

Maar donderdagavond, in de echte wereld, liep ik in het donker over het Mediapark in Hilversum, toch al een lugubere context. Twee jochies fietsen langs. ’Een clown! Een clown!’, riepen ze naar me. Voor de grap — maar je zou hier neergeknuppeld worden omdat je aangezien wordt voor een mediafenomeen.

Relativeren mag. Al in 1965 berichtte het Algemeen Handelsblad over klopjachten op een spook in Assen. Nieuw is vooral die massale, snelle, wereldwijde clownspaniek. Nieuw is dat een jochie in Delft een terrorclown neerbeukt die een dag eerder nog in Lutjebroek, USA was gesignaleerd.

Daarom spreekt men van The Great Clown Panic of 2016. Of zoals socioloog Frank Furedi schreef: ‘Pokémon GO met het bedreigende karakter van een lynchpartij’.

Dit is sowieso het jaar dat entertainment sinister werd. Het jaar dat een haatclown uitgroeide tot een serieuze presidentskandidaat. Donald Trump begon zijn campagne met de boodschap dat Mexicanen verkrachters waren. De media vonden het leuk entertainment, geweldig voor de clicks. Mede door die aandacht werd hij echt.

Ook de aanvallen van satirici konden hem niet stuiten — je kunt een clown nu eenmaal niet belachelijk maken, dat is hij al. De enige die dat had gekund was Dario Fo, de Italiaanse Nobelprijswinnaar en komedieschrijver — een clown waar machthebbers echt, en terecht, bang voor waren — maar juist Fo ging deze week dood. Dus kregen we een filmpje van Lucky TV, de dansende Hillary en Trump. Grappig, en niet grappig, in de week waarin de ware aard van Trump bekend werd: een vrouwenhatende aanrander

Een psychologische verklaring voor clownsangst luidt: door de schmink op hun gezicht kun je echte emoties niet aflezen, dat is eng. Maar zelfs nu is Trump nog steeds niet helemaal afgeschminkt.

Ik put hoop uit de clownsjacht. Want als Zwarte Piet een karikatuur is van de zwarte man, dan is de wit geschminkte clown, met zijn rode drankneus, natuurlijk niets anders dan een karikatuur van de boze, witte man — precies de demografische groep die in meerderheid voor Trump kiest. Goed nieuws dat er wereldwijd op hem wordt gejaagd.