SP wil ‘wij’ in plaats van ‘nu ík’

Overheidscontrole

De SP gaat de verkiezingen in met plannen waardoor de overheid veel meer te zeggen krijgt. Maar zonder bureaucratische ‘dictaten’. „Het gaat nu om wij-met-zijn-allen.”

Foto David van Dam

Het SP-verkiezingsprogramma heet Nu wij, maar daarmee bedoelt de partij níét dat de SP nu aan de beurt zou moeten zijn om de beslissingen te nemen. ‘Wij’, dat zijn „al die mensen die het gevoel hadden dat zíj de klappen van de crisis over zich heen kregen”, zegt SP-leider Emile Roemer in zijn werkkamer in Den Haag. De partij vindt ook dat de tijd van ‘nu ík’ voorbij moet zijn. „Dat het draait om jóú, horen kinderen al op school. Het moet nu gaan om wij-met-zijn-allen.”

De SP wil wat het altijd al wil: mensen met weinig geld méér te besteden geven en mensen met veel geld minder. Dat de overheid dat moet regelen, is ook niet nieuw voor de SP. Wat wel opvalt: dat die overheid zich wat de SP betreft met steeds meer zou moeten bemoeien. De gezondheidszorg komt onder de hoede van het Nationaal ZorgFonds, de Volksbank gaat over het spaargeld van mensen, een ethische commissie beoordeelt robotiseringsideeën, ziekenhuizen mogen niet meer fuseren, er komt een ‘medisch letselschadefonds’ voor alle fouten in de zorg, scholen verdelen ‘achterstandsleerlingen’ eerlijk. En zo gaat het nog door.

Een bijna volledig overheidsgestuurd Nederland? „Dat is de helft van het verhaal”, vindt Roemer. „Wij brengen de democratische controle terug.” En het is niet zo dat „een bureaucratische instantie dictaten oplegt”. „Wij geven mensen zélf meer zeggenschap. Zoals de huurders over hun corporatie, studenten en docenten over hogescholen en universiteiten, wijkbewoners over hun wijk. En werknemers in bedrijven met meer dan 250 medewerkers krijgen net zoveel te zeggen als de aandeelhouders.”

Wat wél wordt vrijgelaten door de SP: de AOW-leeftijd. Als je wilt, mag je op je vijfenzestigste stoppen met werken. Je krijgt dan een lagere AOW-uitkering dan iemand die doorwerkt, maar daar kun je in sommige gevallen compensatie voor krijgen – de partij wil sowieso dat de AOW met 10 procent omhoog gaat, net als de bijstand en het mimimumloon. Maar op welke leeftijd je móét stoppen met werken, staat niet in het verkiezingsprogramma. De partij gaat er nu vanuit dat de officiële AOW-datum blijft gelden en dat je daarvan kunt afwijken, in overleg met je werkgever.

Roemer wil nog niet zeggen wat de SP verwacht binnen te halen met plannen als een ‘miljonairsbelasting’, een extra belastingschijf van 65 procent voor wie meer verdient dan 150.000 euro en een landelijk systeem van centrale inkoop van medicijnen en hulpmiddelen – en wat andere plannen juist kosten. „Het ligt nu bij de rekenmeesters van het CPB. Als we daarvan de resultaten hebben, weten we hoe maatregelen uitpakken en of er wat veranderd moet worden.”

In 2012 vond de SP de bescherming van het Fries als taal en het Papiaments nog belangrijk genoeg om te melden in het verkiezingsprogramma. Nu niet. „Ons standpunt daarover is niet veranderd”, zegt Roemer. Van een heel andere orde is een standpunt dat de SP ook in 2012 al had, maar toen niet meldde en nu wel: dat Oekraïne en Georgië, aan wie de NAVO het lidmaatschap heeft beloofd, niet bij het militaire bondgenootschap mogen horen. „We vonden dat we er nu heel duidelijk over moesten zijn. Als je die twee landen erbij laat, geef je een verdere impuls aan de Koude Oorlogescalatie die gaande is.”

Want Rusland wil die NAVO-uitbreiding niet:

„Precies. En je kunt dan wel nóg hardere cowboytaal uitslaan, maar het is veel beter als je diplomatiek voor elkaar krijgt dat de escalatie stopt. Het is ook niet in het belang van die landen zelf, denk aan de handel, om zich keihard met hun rug naar het buurland te keren.”

Hieronder de belangrijkste en opmerkelijkste zaken uit het programma:

Gezondheidszorg: einde zorgverzekeraar

Zorgverzekeraars zijn niet meer nodig, vindt de SP. In plaats daarvan komt er een Nationaal ZorgFonds met in het basispakket ook de tandarts, fysiotherapie en geestelijke gezondheidszorg. Het eigen risico wordt afgeschaft, de ziektekostenpremie wordt inkomensafhankelijk, er komt één landelijk inkoopcentrum voor medicijnen en hulpmiddelen. De SP wil er ook van af dat de hulp en zorg die mensen thuis krijgen, per gemeente verschilt: de partij stelt voor dat er één gemeentelijk basispakket komt. Verzorgingstehuizen blijven open: de SP wil ouderen zelf laten kiezen of ze thuis willen blijven of toch niet.

Huisvesting: goedkoper wonen

De SP wil dat mensen met een sociale huurwoning jaarlijks 400 euro minder betalen aan huur. Ook mensen met een middeninkomen, tot anderhalf keer modaal, moeten in aanmerking kunnen komen voor een ‘betaalbare’ woning, waardoor er ‘gemengde’ wijken ontstaan. Corporaties moeten investeren in hun woningen. De partij vindt ook dat er een eind moet komen aan de leegstand van bedrijfspanden. Om ‘verloedering van buurten’ te voorkomen, worden de mogelijkheden voor onteigening vergroot en het wordt gestimuleerd om lege winkels, kantoren of bedrijfsterreinen een woonbestemming te geven.

Werk: eind aan jeugdloon

Jongeren krijgen van de SP vanaf hun achttiende recht op een gewoon minimumloon, het jeugdloon verdwijnt. Het minimumloon gaat met 10 procent omhoog, net als de bijstand en de AOW. De ‘kostendelersnorm’ verdwijnt: wie bijstand heeft en met andere volwassenen in één huis woont, wordt niet meer gekort op de uitkering. De SP wil dat vast werk vaster wordt, door de WW-premie voor een vast dienstverband te verlagen en voor flexibel werk te verhogen. Werkenden krijgen al na een maand recht op een ontslagvergoeding. Die wordt fors hoger: tweederde maandsalaris in plaats van éénderde.

Integratie: lesje religie

De SP wil dat er op scholen meer aandacht komt voor filosofie, religie en levensbeschouwing: leerlingen moeten leren om te gaan met andersdenkenden en zelf kritisch na te denken over hun eigen achtergrond. In buurten wil de partij de ‘tweedeling’ tegengaan door woningen te bouwen in verschillende prijsklassen en vluchtelingen ook in rijkere gemeenten onder te brengen. De ‘ongewenste beïnvloeding’ van Nederlanders door Turkije en Marokko moet stoppen: met organisaties die een ‘verlengstuk’ zijn van regeringen in die landen moet de overheid geen ‘bondgenootschappen’ meer sluiten.