Olielanden steeds dichter bij akkoord productiebeperking

Olieprijs

Opec en niet-Opecleden willen de olieproductie beperken. Maar volstrekt onduidelijk is wie hoeveel voor zijn rekening neemt.

Foto Reuters

Gaat het dan toch echt gebeuren? Worden de olielanden het eens over productiebeperking en gaat de prijs verder omhoog?

Het heeft er alle schijn van. Een maand geleden legden de landen van de Opec – het kartel van olie-exporterende landen uit vooral het Midden-Oosten – de basis. In Algiers besloten de 14 lidstaten eind september om de productie ‘in principe’ aan banden te leggen. De prijs voor een vat ruwe Noordzeeolie (Brent) sprong meteen 15 procent omhoog.

Deze week was de oliewereld bijeen in Istanbul. Op deze energietop sloot ook niet-Opec-land Rusland zich aan bij het intiatief. President Poetin zei daar: „Bevriezing, of zelfs een beperking, van de productie is de enige juiste stap om het evenwicht te herstellen op de wereldwijde oliemarkt”.

Dat evenwicht werd midden 2014 bruut verstoord door de productie van schalie-olie in de Verenigde Staten, waardoor de markt oververzadigd raakte. Met als gevolg: uitpuilende voorraadtanks. De prijs kelderde van een hoogtepunt van 115 dollar per vat in de zomer van 2014 naar een dieptepunt van 27 dollar per vat in januari van dit jaar.

Hoofdrol voor Saoedi-Arabië

In het verleden had Saoedi-Arabië het evenwicht altijd nauwlettend in de gaten gehouden. Op het moment dat de olieprijs begon te dalen, draaide de grootste olie-exporteur van de Opec de kraan een slag dicht, waarop de prijs prompt weer steeg.

Maar in de loop van 2015 werd duidelijk dat de Saoediërs een ander belang zagen: het beschermen van hun marktaandeel. Een lage olieprijs zou de Amerikaanse schalieboeren die met hogere productiekosten zaten, harder raken, redeneerde Riad en bleef zelf volop doorproduceren.

Op zich klopte die redenering. Productie van schalie-olie is duur. Zodra de prijs onder de 50 dollar per vat zakte, werd de ene na de andere Amerikaanse put dichtgegooid. Maar waar de Saoediërs geen rekening mee hadden gehouden was dat er nieuwe putten werden geopend: door besparingen en vernieuwingen gingen de schalieboeren voor minder produceren.

Het overaanbod hield aan en de begroting van Saoedi-Arabië kwam nu zelf onder druk te staan. Een klein jaar geleden liepen pogingen van de Opec in Wenen nog stuk op de halsstarrige houding van Saoedi-Arabië, maar met het aantreden van een nieuwe olieminister, Khalid al-Falih, lijkt het land pragmatischer op te treden.

Er ligt nu een blauwdruk voor een voorlopige productiebeperking van de Opec-landen tot maximaal 33 miljoen vaten per dag . Dat gaat verder dan een bevriezing: in september produceerden de landen nog met elkaar 33,6 miljoen vaten per dag, de hoogste productie van het kartel ooit.

De vraag is nu vooral wie de pijn voor zijn rekening gaat nemen. De Opec-landen Iran, Libië en Nigeria zouden niet mee hoeven te doen, schrijft het Internationaal Energieagentschap (IEA) deze week. Door sancties en geweld hebben deze landen een productieachterstand opgelopen die ze eerst willen inhalen voordat ze meedoen.

Doordat deze landen voorlopig alleen maar meer olie op de markt zullen brengen, zullen de resterende landen hun productie nog meer moeten beperken. Saoedi-Arabië als grootste producent, het meest.

Eind november is de Opec weer bijeen in Wenen. Dan moet de puzzel gelegd zijn. Of dat zal lukken wordt mogelijk eind deze maand duidelijk. Dan houdt het kartel een „technische bijeenkomst” om de verdeling van de beperking in te vullen.

Deze bijeenkomst zal zich niet tot de Opec beperken. „Iedereen is welkom”, zei minister Al Mazrouei van Energie van de Verenigde Arabische Emiraten tegen persbureau Bloomberg. „Opec alleen kan het evenwicht niet terugbrengen, iedereen moet meedoen, ook de Amerikaanse schalie-olie-producenten.” Rusland – de grootste energieproducent in de wereld – zal in ieder geval van de partij zijn, beloofde Aleksandr Novak, de Russische minister van Energie.

De vraag is echter of het gedeelde belang, een hogere olieprijs, voldoende is om de politieke tegenstellingen van dit moment tussen bijvoorbeeld Rusland en de Verenigde Staten of Saoedi-Arabië en Iran te overbruggen.

Hoe komt de olieprijs tot stand? Tekst gaat verder onder de video:

Maar zelfs als de landen het niet eens worden, zal het evenwicht tussen vraag en aanbod zich in de loop van volgend jaar herstellen, verwachten sommige analisten.

Door de lage olieprijs van de afgelopen twee jaar hebben oliemaatschappijen de helft – ongeveer 1000 miljard dollar –van hun investeringen in productie en opsporing van olie geschrapt of opgeschort. Daardoor zal het aanbod op termijn vanzelf afnemen en het evenwicht herstellen. Als de Opec eruit komt zal dat volgens de Energy Monitor van ABN Amro eerder het geval zijn, zo niet dan moet de markt nog even langer wachten.