Onderwijs

Met dwang krijg je geen diversiteit aan de universiteit

De Universiteit van Amsterdam doet er goed aan geen dwang toe te passen om meer minderheden binnen te krijgen. Volgens onderzoek helpt dwang averechts, schrijft Maarten Huygen.

Diversiteit Anp, Joyce van Belkom

Dwang werkt niet om diversiteit in een organisatie te bevorderen. Dat blijkt uit talloze onderzoeken in de VS, waar de Diversiteitscommissie haar inspiratie ook uit haalt. De VS hebben meer ervaring met etnische diversiteit en het percentage etnische minderheden is veel hoger dan in Nederland.

In het rapport van de Commissie Diversiteit van de Universiteit van Amsterdam dat woensdag uitkwam, is ook voor vrijwilligheid gekozen. Die adviescommissie onder leiding van emeritus hoogleraar gender studies Gloria Wekker kwam voort uit de bezetting vorig jaar van het Maagdenhuis, het bestuurscentrum van de UvA. De leden hebben stevig standpunt over westers kolonialisme. De aanbevelingen kunnen soms heftig zijn, zoals een ,,curriculumscan” van alle vakken op diversiteit en een diversiteitscursus. Maar daar staat wel het woordje ,,vrijwillig” voor. Quota zijn slechts een laatste redmiddel. Na veel discussie is ook de diversiteitscommissie gematigder geworden.

De voorzitter van het college van bestuur van de Universiteit van Amsterdam, Geert ten Dam, oefent ook geen dwang uit. Zij staat achter het doel diversiteit ,,35 jaar geleden heb ik daar ook al over gediscussieerd” en sinds die tijd was er dus niets gebeurd. Maar er komen diversiteitsfunctionarissen bij het college van bestuur en bij verschillende faculteiten om zelf uit te zoeken, wat de beste aanpak is. Dat is een pragmatische benadering die openstaat voor allerlei oplossingen.

Uitproberen is nuttig. Deze zomer nog kwam een studie uit in de Harvard Business Review, van Frank Dobbin en Alexandra Kalev, Why diversity programs fail , waaruit bleek dat door dwang en door verplichte diversiteitstrainingen de diversiteit in bedrijven juists minder werd. Managers gingen zich verzetten, de houding van (,,je kunt me wat”) zodat het aantal niet-blanke, niet-vrouwelijke managers substantieel terugliep. Managers willen niet dat van bovenaf wordt bepaald wie zij kunnen aannemen.

Vrijwilligheid

Vrijwilligheid werkt wel. Toen managers werden uitgenodigd om te helpen om zelf zoveel mogelijk vrouwen of minderheden te vinden, had dat onmiddellijk succes dat ook bekend werd gemaakt. Met grote stijgingen van het aantal zwarte, latino en Aziatische leidinggevenden.
Amerikaanse universiteiten hebben die les ook geleerd. Etnische quota voor studenten en stafleden staan juridisch onder druk. Na referenda in de deelstaten Californië en Michigan mogen publieke instellingen daar zelfs geen quota meer toepassen.

De positieve discriminatie heeft in Amerika in het verleden wel gewerkt maar die kwam voort uit een crisissituatie. Tot in de jaren zestig was er wettelijke segregatie van Amerikaanse zwarten (12 procent van de bevolking) in zuidelijke deelstaten. Daarna hebben quota het percentage zwarte studenten wel omhoog geholpen. Zwarte en blanke leerlingen werden gedwongen per bus naar elkaars schooldistricten vervoerd, een forse politieke maatregel die nergens anders is herhaald.

In Californië nam na het quotaverbod het percentage zwarte studenten aan de vermaarde publieke universiteiten af en nam het percentage Aziatische studenten toe. Het percentage zwarte studenten dat slaagde voor de studie, groeide wel. Er werd nog een poging gedaan om gedwongen quota weer toe te staan maar dat mislukte omdat Aziatische Amerikanen tegen waren. Zij zijn zo succesvol in academia dat zij in een quotasysteem overgerepresenteerd zouden zijn.

Quota voor Joden

Het zelfde deed zich voor met Joden die succesvol waren in het hoger onderwijs maar in de jaren dertig bij universiteiten aan quota waren gebonden. Formeel heette het dat het percentage Joden aan de universiteit niet hoger mocht zijn dan hun percentage in de bevolking mochten komen. Zo mocht de latere Nobelprijswinnaar Richard Feynman niet naar Columbia University en ging hij naar het MIT in Boston.

Amerikaanse universiteiten experimenteren wel met gedeeltelijke positieve prikkels. Het Amerikaanse Hooggerechtshof keurde afgelopen zomer een plan goed van de Universiteit van Texas die bij een kwart van de toelatingen wil streven naar meer vrouwen en etnische minderheden. Verscheidene voorzitters van colleges hebben succes door faculteiten uit om mee te doen met het creëren van meer diversiteit. De successen worden gepubliceerd. Het is van belang dat ook blanke leidinggevenden het voorbeeld geven.

In Nederland is het invoeren van positieve actie moeilijker dan in de VS. Voor Amerikaanse universiteiten komen positieve discriminatie of quota neer op het verhogen of verlagen van het aantal vereiste punten in de toelatingstests voor bepaalde etnische groepen. Voor Nederlandse studenten geldt de absolute norm van het behalen van een VWO eindexamen en daarin scoren niet-westerse minderheden lager dan gemiddeld. De leerlingen van niet-westerse achtergrond die het VWO hebben gehaald, stromen wel in hoger dan gemiddelde percentages door naar de universiteit. Rekruteren in het VWO lost het probleem dus niet op.

Blogger

Maarten Huygen

Maarten Huygen is redacteur onderwijs. Hiervoor was hij onder andere chef opinie, commentator en verslaggever voor NRC. Hij woonde 11 jaar in Washington, in de vroege jaren tachtig voor omroepen en bladen, in de vroege jaren negentig voor NRC.