Harde ingreep in favela’s had maar beperkt succes

m/v in het nieuws José Beltrame

Na tien jaar stapt Rio’s hoofd veiligheid op. De eerste jaren had hij veel succes, met name in de favela’s. Maar het geweld neemt weer toe.

Foto Yasuyoshi Chiba/AFP

De dag dat José Beltrame (58) in 2007 aantrad als chef veiligheid van de deelstaat Rio de Janeiro, was een van de bloedigste dagen van dat jaar. Rio was diep verwikkeld in een gewelddadige drugsoorlog, rivaliserende bendeleden hadden een bus opgeblazen, er waren granaten op een politiebureau gegooid, met doden en gewonden. Beltrame beloofde een harde aanpak en een veiliger Rio.

Met omstreden, gedurfde en succesvolle methodes heeft hij Rio de Janeiro aanvankelijk een stuk veiliger gemaakt, zeker tot aan het Wereldkampioenschap voetbal in 2014. Het aantal moorden is onder zijn bewind met de helft afgenomen, overvallen zijn sterk teruggedrongen en met een speciaal pacificatieprogramma, UPP, is een groot aantal levensgevaarlijke sloppenwijken waar bewapende drugsbendes het voor het zeggen hadden, ingenomen door de overheid, ofwel gepacificeerd.

Van de ongeveer duizend favela’s in Rio werden er 38 bezet. In eerste instantie was het plan succesvol: de favela’s werden een stuk veiliger, de drugsoorlog verdween naar de achtergrond, commercie bloeide op en deze no-go zones, werden zelfs toeristische attracties.

Maar de laatste jaren glijden de favela’s weer af: de drugmaffia is weer machtiger mede doordat de gestationeerde politie-eenheden zich schuldig maakten aan corruptie, geweld en machtsmisbruik en zich lieten omkopen door de drugsdealers. Beltrame verloor zijn greep en kreeg corrupte UPP-agenten niet meer onder controle, wat hem grote kritiek opleverde.

Ook zijn omstreden beleid om voornamelijk zwarte jongeren uit noordelijke arme voorsteden van Rio preventief de toegang te ontzeggen tot de dure wijken bij de stranden van Ipanema en Copacabana, omdat ze uit zouden zijn op criminele activiteiten, veroorzaakte grote weerstand.

Toch vertrekt hij na tien jaar met een redelijk hoge populariteit. Maar het geweld stijgt weer. Na de Olympische Spelen van deze zomer was er een aantal confrontaties tussen de politie en drugsdealers, zoals deze week nog. Een aantal sloppenwijken is weer in handen van drugsdealers. „Drugsbestrijding zal altijd nodig zijn, we zijn er nog lang niet”, zei Beltrame bij zijn vertrek. „Maar ik heb mijn best gedaan, ik heb alles gedaan wat ik kon.”