De strijd in de PvdA kan onbeschaafd worden

PvdA-leiderschap

Diederik Samsom krijgt uitdagers: Jacques Monasch meldde zich donderdag, Lodewijk Asscher volgt vrijwel zeker binnenkort.

©

De lijsttrekkersstrijd bij de PvdA is nu echt begonnen – en het zou wel eens een stuk minder beschaafd kunnen worden dan de partijtop tevoren had gehoopt.

Donderdag kandideerde Tweede Kamerlid Jacques Monasch zich onverwachts als kandidaat-lijsttrekker voor de verkiezingen van maart, nadat hij eerder dit jaar gezegd had de Tweede Kamer te zullen verlaten. En de NOS meldde dat vicepremier Lodewijk Asscher zich definitief kandidaat stelt. Hoewel bronnen in de PvdA dit niet willen bevestigen, wijst alles erop dat Asscher het inderdaad gaat doen. De bekendmaking wordt komende maandag verwacht.

Daarmee heeft zittend PvdA-leider Diederik Samsom, die zich twee weken geleden al aanmeldde, ten minste twee uitdagers. Europarlementariër Paul Tang overweegt ook om mee te doen, net als Gerard Bosman, afdelingsvoorzitter in Ridderkerk.

Monasch opent met zijn kandidatuur frontaal de aanval op de partijtop. Een strijd tussen Samsom en Asscher, zo zei hij tijdens een persconferentie, zou een „nepstrijd” worden, omdat ze het grotendeels met elkaar eens zijn. Ook worden ze bevoordeeld door partijvoorzitter Hans Spekman: anders dan Monasch zelf mogen ze nu al meepraten over de kandidatenlijst en het verkiezingsprogramma. „Aan deze matchfixing, aan deze poppenkast moet een einde komen.”

Mocht hij de PvdA-verkiezing winnen, dan eist Monasch de ruimte om de kandidatenlijst en het programma ingrijpend te veranderen. De koers die hij ontvouwde, zou je gerust links-populistisch kunnen noemen: minder macht voor de EU, bindende referenda, een grens aan het aantal asielzoekers, meer nadruk op veiligheid en defensie. Ook kondigde hij aan de Rotterdamse burgemeester Aboutaleb als premierskandidaat te zullen vragen.

PvdA’ers zien Monasch niet als een serieuze kanshebber. Wel kan zijn kandidatuur van invloed zijn op het eindresultaat. Zo heeft hij een groot netwerk in het PvdA-bolwerk Friesland, waar hij woont. Daar zou hij beslissende stemmen kunnen afsnoepen van met name Samsom, met wie hij de afgelopen jaren herhaaldelijk botste in de fractie.

Foto’s Jerry Lampen/ANP en David van Dam

Foto’s Jerry Lampen/ANP en David van Dam

Lodewijk Asscher bouwde de spanning intussen verder op. De afgelopen weken werd al duidelijk dat hij zich zo goed als zeker kandideert: hij heeft een team geformeerd en zijn verhaal is af. Donderdag berichtte de NOS dat Asschers kandidatuur rond is, maar voorafgaand aan zijn wekelijkse radio-interview wilde hij niets bevestigen of ontkennen. Wel maakte hij een foto van een oploopje van journalisten, die hij vrolijk op Twitter plaatste.

Het past allemaal precies in het spel dat team-Asscher nu al enkele maanden speelt: stapje voor stapje de geesten rijp maken voor zijn kandidatuur, zodat de aandacht maximaal is wanneer het écht zo ver is. Al valt niet uit te sluiten dat het moment naar voren gehaald was om de aandacht voor Monasch te verkleinen.

Met de komst van Monasch sneuvelt in ieder geval één voornemen van de PvdA: om de lijsttrekkersverkiezing zo beleefd mogelijk te houden. Monasch positioneerde zichzelf als de eenzame strijder tegen een zelfgenoegzame partijtop die alle gevoel met de achterban kwijt is en de interne verkiezing manipuleert. Dat verwijt gaan we nog vaak terughoren.

Ook vóór Monasch’ kandidatuur waren ze er in de PvdA-top al niet gerust op dat de onderlinge verhoudingen goed zullen blijven tijdens een interne verkiezing. De meeste PvdA-bewindslieden willen gewoon door met Samsom: hij heeft moedige besluiten genomen, vinden ze, en is ondanks alle tegenspoed de afgelopen jaren overeind gebleven. Waarom moet Asscher zich dan zo nodig kandideren?

Lees meer over Asschers voorbereiding: Het verhaal is af, z’n strategie is klaar

Het idee achter de verkiezing is: positieve media-aandacht, stijgende peilingen en een geloofwaardig mandaat voor de lijsttrekker. Maar een aantal bewindslieden heeft Spekman naar verluidt onlangs aangesproken op de mogelijke schade die zo’n verkiezing óók zou kunnen opleveren. Zelfs als Samsom en Asscher het onderling hoffelijk houden, kan er spanning ontstaan tussen hun beider entourages – en dan kan zes weken strijd een hele lange tijd worden.