Het is alweer een slecht jaar voor Franse wijnboeren

Frankrijk

Het is een slecht jaar voor Franse wijnboeren. Alweer. Het wijnland verliest marktaandeel aan concurrenten als Italië, Spanje en zelfs China.

Foto François Nascimbeni / AFP

Het is nog vroeg in de ochtend als Jean-Paul Balland met een lading druiven achter zijn tractor terugkeert bij de familieboerderij. „Eindelijk”, roept de wijnboer vanachter zijn stuur. In recente jaren kwam het niet vaak voor dat de vendange of pluk zo laat begon: vanaf vrijdag 30 september was het hier in de Sancerre-streek officieel toegestaan te oogsten. Maar de eerste druiven voor de nationaal en internationaal onderscheiden wijn van Balland kwamen pas de maandag daarna van het land.

„We hebben hagel gehad, toen in mei en juni eindeloos veel regen en vanaf juli wekenlang extreme droogte en grote hitte”, somt dochter Isabelle, de viticultrice of wijnmaker van het bedrijf, de beproevingen van het seizoen op. Daar kwam, vanwege die aanvankelijke regen, bij veel boeren hier ook nog meeldauw, een schimmel, overheen. Dus terwijl het eerste oogstfeest, een jaarlijks muziekfestival, in Sancerre al weken geleden plaatshad, bleven de druiven nog aan de struiken hangen.

Maar nu is er overal bedrijvigheid: in de ochtendkou schuiven smalle tractoren over de wijngaarden, bij rijkere wijnhuizen staan op de heuvels tientallen plukkers met immense oogstbakken op hun rug over de struiken gebogen voor de handmatige pluk.

„Dankzij een aantal buien eind september ben ik me minder zorgen gaan maken”, zegt Isabelle Balland. Maar de productie heeft wel te lijden gehad, erkent ze. Het formaat van de verschillende druiven die aan de trossen hangen, is nogal wisselend, laat ze zien. „Het is moeilijk schatten, maar dat we iets minder wijn maken dit jaar staat wel vast”, zegt ze in het proeflokaal van het bedrijf.

Italië is Frankrijk voorbij

Dat geldt niet alleen hier, maar bijna overal in Frankrijk. Eerder dit jaar kopten de Franse kranten nog met gevoel voor drama en patriottisch sentiment dat het land niet langer de grootste wijnproducent in de wereld is. Het land is (opnieuw) ingehaald door Italië, dat de laatste jaren veel nieuwe struiken plantte.

Maakte Frankrijk in 2015 nog 47,4 miljoen hectoliter wijn, in Italië was dat 48,9 miljoen hectoliter. Eind augustus waarschuwde het Franse ministerie van Landbouw al dat de totale productie in 2016 door alle tegenslagen nóg eens ten minste 10 procent lager zal uitvallen dan vorig jaar. Mogelijk komt de productie maar net boven de 42 miljoen hectoliter uit.

De problemen spelen zich vooral af in de Bourgogne, in de Champagne en in het Loiredal. Rond Tours (Touraine, Vouvray), maar ook vlakbij Sancerre in Menetou-Salon en in Pouilly-sur-Loire, zijn wijnboeren die al maanden geleden vrijwel hun hele oogst verloren zijn. Ook de Chablis is zwaar getroffen. Eigenlijk is alleen de voor de export heel belangrijke Bordeaux praktisch schadevrij het seizoen doorgekomen.

„Het is extra pijnlijk dat je dan toch tot het eind van het seizoen voor je struiken moet zorgen, terwijl je weet dat er geen enkele opbrengst komt”, zegt Benoît Roumet van het bedrijfschap voor wijnen uit Centre en Loire in Sancerre. De kwaliteit lijkt prima in orde, hebben boeren die wél oogsten hem gemeld. Maar hij schat dat dit jaar 35 à 40 procent minder van de wijn Pouilly-Fumé gemaakt wordt. „Er zijn veel boeren die hopen dat dit jaar snel voorbij is.”

In de chiquere Bourgogne, waar de productie al een paar jaar tegenvalt, zou gemiddeld eenvijfde minder geoogst kunnen worden. Dat heeft inmiddels geleid tot zelden vertoonde situaties: diefstal van druiven. Nadat half september een wijnboer in het plaatsje Meursault ’s nachts van een deel van zijn oogst was beroofd, werden een paar weken later nog iets zuidelijker in de Côte-d’Or enkele illegale plukkers door de gendarmerie op heterdaad betrapt. Op wijnboerderijen waar nog niet alle druiven zijn binnengehaald, patrouilleren ’s nachts inmiddels particuliere beveiligers tussen de wijnranken om te voorkomen dat boeren met een tekort zich bij de buren bedienen.

Over diefstal van druiven bij Sancerre of Pouilly heeft Roumet aan de rand van Sancerre, nog niet gehoord. „Misschien dat de plukkers zich gewoon vergisten. Onze druiven staan ook ver uit elkaar”, vergoelijkt Isabelle Balland de praktijken.

„Probleem is”, zegt Roumet in het technisch centrum van de Sancerre-wijnen op een industrieterrein aan de rand van het stadje, „dat je bepaalde afspraken met je afnemers hebt. Je doet jaren moeite om vaste klanten te krijgen, maar als je niet kunt leveren, dan heb je een probleem en kun je volgend jaar weer opnieuw met acquisitie beginnen.”

Franse wijn is duurder

Dat principe geldt ook op een grotere schaal. Volgende week maakt de Organisation Internationale de la Vigne et du Vin (OIV), de wereldwijde club van wijnproducerende landen, de nieuwste schattingen over de mondiale productie bekend.

„Al jaren gaan de oogsten naar beneden en daalt ons marktaandeel”, klaagt Jérôme Despey, voorzitter van de wijnafdeling van het landbouwagentschap Agrimer van de Franse overheid. Dat komt deels door het klimaat, maar volgens hem ook door de Franse bureaucratie en doordat het voor jonge boeren moeilijk is leningen te vinden om zich te vestigen. Slechts een kwart van de boeren kan zich een verzekering voor een mislukte oogst veroorloven, dus de risico’s zijn groot. Despey maakt zich zorgen. „Om concurrerend te blijven moeten we een bepaalde productie op peil zien te houden”, zegt hij telefonisch. „Als we niet kunnen leveren, dan zullen andere landen onze plaats innemen.”

Terwijl in Italië en Spanje maar vooral ook in China, Australië en de Verenigde Staten veel druiven bijgeplant zijn, is het oppervlak in Frankrijk de laatste dertig jaar afgenomen. Maar hoewel Italië en Spanje nu in absolute getallen meer wijn exporteren dan Frankrijk, is de waarde van de Franse export nog wel de grootste in de wereld: 8,3 miljard euro in 2015.

Een opmerking daarover van de Italiaanse premier Matteo Renzi leidde dit voorjaar bijna tot een diplomatieke rel met Frankrijk. „Italiaanse wijn is beter dan Franse”, had Renzi op een wijnbeurs in Verona tegen de Chinese miljardair Jack Ma gezegd. „Als ik dat tegen François Hollande zeg”, vervolgde de premier, „dan antwoordt hij: ‘Misschien, maar de onze wordt duurder verkocht’.”

Ma, oprichter van de site Alibaba, heeft dit jaar voor ruim 12 miljoen euro drie beroemde wijnhuizen bij Bordeaux overgenomen. Andere Chinese ondernemers gingen hem tot schrik van veel Fransen voor. Hoewel op dit moment Frankrijk zelf nog de belangrijkste wijnmarkt in de wereld is, schatten economen van verzekeringsbureau Coface dat in 2027 in China de meeste wijn geconsumeerd zal worden. „De Fransen”, mokte Renzi, „zijn erin geslaagd om rond hun wijn een hele geschiedenis te bouwen.”

En dat is precies wat ook hier in Sancerre gebeurt: net als in andere Franse wijnstreken zijn er wijnroutes en permanente tentoonstellingen die zelfs op deze frisse oktoberochtend vele toeristen trekken. „Goede wijn maken is niet meer genoeg”, zegt Roumet. „De hele wereld kan dat tegenwoordig. Het is belangrijk om er een goed verhaal bij te hebben. Anders dan in veel andere landen hebben we hier nog veel kleinere familiebedrijven, waarbij terroir, de grond waarop de druiven groeien, van belang is. Ik denk dat mensen dat weten te waarderen.”

De Franse wijn wordt bovendien steeds beter, meent Roumet, door een professionalisering bij jonge wijnmakers. „Vroeger deden mensen vaak maar wat. Je had wijnboeren die hun eigen wijn in een proefopstelling niet eens herkenden. Tegenwoordig zijn wijnmakers allemaal goed geschoold en laten ze precies doormeten wat het juiste moment is om te oogsten en hoe de beste smaak gecreëerd kan worden.” Productie, wil hij maar zeggen, is niet het enige dat telt.

Dat vindt ook Jean-Louis Vacheron van Cave Vacheron in het dorpscentrum van Sancerre. „We zijn echt bezig de beste te worden. En dan maakt het mij niets uit dat de totale productie lager is. Het is heel vervelend als boeren een deel van hun oogst verliezen, maar alleen in een fabriek kun je een constante productie behalen. Wij hebben altijd met klimaatomstandigheden te maken.” Hoe minder rendement een struik geeft, hoe hoger de kwaliteit . „Iedereen moet eigenlijk minder wijn willen maken om de kwaliteit te verhogen en de natuur te sparen.”

Voor een reliëfkaart van de regio legt Vacheron een groep Duitse toeristen uit dat zijn druiven voor de helft op terroir van kalksteen en de andere helft vuursteen hebben gegroeid. Hij doet na afloop van zijn praatje goede zaken.

Economisch, zegt hij, zouden meer wijnboeren er goed aan doen om over te stappen op biologische landbouw. Hij heeft 110 mensen voor zich werken: 90 plukkers en 20 mensen die vrachtwagens besturen. „Dat is allemaal werkgelegenheid.” Een deel van de seizoenskrachten, erkent hij, komt overigens wel uit Roemenië.

Vacheron weet zeker dat zijn manier van verbouwen „de toekomst” is, zegt hij. „Ik werk nu meer dan een halve eeuw in de Franse wijn en ik heb nog nooit zoveel jongeren gezien die het goed willen doen, die kwaliteit veel belangrijker vinden dan kwantiteit.”

Despey is niet overtuigd. „We opereren in een mondiale markt en we hebben nu nog het geluk dat we met onze AOP en IGP, geografische bescherming, een grote diversiteit hebben. Maar we moeten de wereldmarkt blijven bevoorraden. Kwaliteit is mooi, maar niet alles.”