Verscherpt toezicht op fiscus

Belastingdienst

Staatssecretaris Wiebes laakt veel te dure reorganisatie en schaft het huidige eigenmachtige bestuursmodel af.

Wiebes vorige week in de Tweede Kamer tijdens de Algemene Financiële Beschouwingen. Foto ANP / Bart Maat

Onder druk van de Tweede Kamer stelt staatssecretaris Eric Wiebes (Financiën, VVD) de Belastingdienst onder verscherpt toezicht. Aanleiding hiervoor is de uit de hand gelopen reorganisatie van de Belastingdienst.

Terwijl Wiebes vorige week al had aangekondigd om veranderingen in het topmanagement door te voeren en de financiële controle op de fiscus door het Ministerie van Financiën te versterken, gaat hij nu een stap verder. „De minister van Financiën en ik stellen de financiële besluitvorming van de Belastingdienst onder curatele.”

Dat heeft de staatssecretaris in de nacht van dinsdag op woensdag aan de Tweede Kamer geschreven. Het is de inleiding op een uitgebreid feitenrelaas over de problemen rond de reorganisatie, die hij in mei 2015 had aangekondigd. De vertrekregeling die voor deze reorganisatie werd ontworpen was dermate populair dat er veel meer medewerkers op intekenden dan voorzien. Er zouden 4.800 functies moeten verdwijnen en 1.500 nieuwe mensen moeten worden aangenomen. Uiteindelijk schreven zich tussen de 5.200 en de 5.800 mensen in. Met ruim 700 miljoen euro is de reorganisatie zo’n 70 miljoen duurder geworden dan gepland.

In zijn brief aan de Kamer geeft Wiebes toe dat er bij de reorganisatie veel fouten zijn gemaakt, die hebben geleid tot „ondoelmatige besteding van middelen”. Dat is een omfloerste maar ruiterlijke erkenning wat Tweede Kamerleden vorige week „verspilling van belastinggeld” noemden.

In zijn nachtelijke brief aan de Kamer – hij overschreed ermee de deadline met een half uur – herhaalt Wiebes de felle kritiek die hij vorige week op zijn dienst uitte. Hij spreekt van „een al langere geschiedenis van autonomie”. Er waren duidelijke procedures voor de grote veranderingen bij de Belastingdienst afgesproken, maar de „informele en ongestructureerde” bedrijfscultuur was zo „hardnekkig” dat die strakke procedures niet werden gevolgd; afspraken werden vaak mondeling overlegd, zonder enige verslaglegging. „Er is teveel vertrouwd op informele contacten in een kleine kring”. De verantwoordelijke bewindsman noch zijn minister van Financiën, Jeroen Dijsselbloem, werden op cruciale momenten geïnformeerd, laat staan om instemming gevraagd voor belangrijke besluiten met directe budgettaire gevolgen.

Autonome cultuur

Om aan deze „autonome” cultuur een einde te maken grijpt Wiebes nu in bij de leiding van de Belastingdienst. Naast het onder curatele stellen van de fiscus, schaft hij het bestaande bestuursmodel van de Belastingdienst af , waardoor de fiscus als een normale ‘Rijksdienst’ rechtstreeks onder het Ministerie van Financiën valt. Om dat proces te versneld door te voeren stelt Wiebes een tweede secretaris-generaal aan. Opvallend: de zittende directeur-generaal Hans Leijtens, de voormalige marechaussee-generaal die een jaar geleden door Wiebes werd aangetrokken, krijgt minder bevoegdheden. Zijn tekenbevoegdheid wordt tot een „nader te bepalen ondergrens” beperkt. Financiële verplichtingen boven die grens zal hij moeten voorleggen aan de Inspectie der Rijksfinanciën van het Ministerie van Financiën.

Oppositiepartij CDA is nog niet tevreden met de reactie van de staatssecretaris. Kamerlid Pieter Omtzigt noemt het „opvallend” dat Wiebes pas ingrijpt nadat de omvang van de problemen publiekelijk bekend waren geworden. „Uit het feitenrelaas blijkt dat hij al begin dit jaar volledig op de hoogte was.” Donderdag debatteert Wiebes opnieuw met de Kamer.