Het is nu ieder voor zich bij de Republikeinen

Congresverkiezingen Op 8 november kiezen de Amerikanen ook nieuwe senatoren en leden van het Huis van Afgevaardigden. Nu Donald Trump terrein verliest, vrezen Republikeinse kandidaten voor hun kansen.

De Republikeinse senator Kelly Ayotte uit New Hampshire (rechts) schudt de hand van haar Democratische tegenstrever Maggie Hassan. Ayotte vreest haar senaatszetel in november aan Hassan te verliezen nu presidentskandidaat Donald Trump de partij in een diepe crisis heeft gestort. Foto Jim Cole/AP

Neem de worsteling van Kelly Ayotte, sinds 2011 Republikeins senator voor de staat New Hampshire. Op 8 november besluiten de inwoners van die staat of Ayotte haar zetel mag behouden. Haar tegenstandster is de Democrate Maggie Hassan. Ayotte gaat aan kop in de peilingen, maar sinds deze week verliest ze snel terrein.

Dat komt door Donald Trump. Ayotte zei steeds dat ze hem steunde, maar haar officiële steun (endorsement), gaf ze hem nooit. In een debat vorige week met Hassan zei ze dat ze Trump „absoluut” als rolmodel voor kinderen zou beschouwen. Uren later nam ze die woorden weer terug en zei ze dat Trump noch Clinton als rolmodel geschikt was.

En toen kwam de video, de gewraakte video waarin Trump ranzig opschept over hoe hij zich opdringt aan vrouwen. Het filmpje was voor Ayotte de druppel, liet ze weten. „Ik ben in de eerste plaats een moeder en een Amerikaan. Ik kan niet op een presidentskandidaat stemmen die opschept over het vernederen en aanvallen van vrouwen.” Ze zegt nu dat ze alleen op Trumps running mate Michael Pence zal stemmen.

Kelly Ayotte zit klem, zoals zo veel Republikeinse politici deze maanden. Ze hebben zich, vaak met de grootste tegenzin, achter Trump geschaard, de kandidaat die door de kiezers op het schild gehesen was. Voor de eenheid in de partij. Voor de kans op het Witte Huis. Nu dreigen ze niet alleen dat Witte Huis mis te lopen, maar drijft Trump in zijn val een reusachtige wig in de partij.

Alle soorten Republikeinen zijn nu kwaad op Ayotte. Gematigden zeggen in de lokale pers thuis te blijven op 8 november, omdat de senator wel wat laat is met het tonen van morele moed. En New Hampshires Trumpstemmers, die bij de voorverkiezingen in februari de kandidaat aan zijn eerste grote overwinning hielpen, zien Ayottes besluit als verraad.

‘Voer alleen campagne voor jezelf’

De Republikeinse voorzitter van het Huis van Afgevaardigden in Washington, Paul Ryan, spoorde kandidaten voor de Senaat en het Huis van Afgevaardigden maandag aan alleen nog voor zichzélf campagne te voeren. Trump probeert hem en andere partijkopstukken die hun steun introkken – zoals John McCain die zijn senaatszetel in Arizona voor de zesde keer verdedigt – sindsdien zo hard mogelijk te schaden.

Overal in het land overdenken Republikeinen nu hun mogelijkheden. Op 8 november kiest New Hampshire ook een gouverneur. De Republikein die meedoet, Christopher Sununu, zei dat hij Trumps vrouwonvriendelijke uitspraken op de video „walgelijk, onacceptabel en beledigend” vond. Maar hij blijft vierkant achter Trump staan.

Het is de vraag of het Paul Ryan lukt de Republikeinse meerderheid in het Congres te behouden. Zijn grootste zorg is de Senaat. Daar hebben de Republikeinen nu 54 zetels, tegen 46 voor de Democraten. Eenderde van de 100 zetels, 34 stuks, is verkiesbaar, waarvan er nu 24 in Republikeinse handen is. In acht staten spant het erom, niet toevallig swing states als Pennsylvania, Ohio, Nevada en North Carolina.

Klik of tap op de bolletjes voor meer informatie:

Vacature in Hooggerechtshof

Als de Republikeinen de presidentsverkiezingen verliezen én de meerderheid in de Senaat, verliezen ze nog iets anders: het conservatieve overwicht in het Hooggerechtshof. Sinds het overlijden van rechter Antonin Scalia in februari 2016 is er daar een vacature. Het huidige ‘Republikeinse’ Congres weigerde tot nu toe de door president Obama voorgedragen gematigd progressieve opvolger van Scalia te accepteren, in de hoop dat president Trump na de verkiezingen een conservatief kon benoemen.

Zonder meerderheid in de Senaat kunnen de Republikeinen een benoeming van een rechter door een eventuele president Clinton niet langer tegenhouden. En omdat twee andere rechters hoogbejaard zijn, dreigt voor de Republikeinen het perspectief van een progressief hof. Met de legalisering van het homohuwelijk nog vers in het geheugen vrezen Republikeinen dus niet alleen de komende vier jaar, maar ook gevolgen op de lange termijn, als het gaat om zaken als het recht wapens te dragen, de doodstraf of abortus.

Grote Republikeinse geldschieters

Daarom regent het nu geld bij de kandidaten voor de Senaat in de swingstates, afkomstig van belangengroepen. Hiervoor geldt sinds een uitspraak van het Hooggerechtshof in 2010 geen limiet meer. Grote Republikeinse geldschieters, zoals de rijke oliebroers Koch, zien niets in Trump, en hij heeft hen niet nodig. In plaats daarvan besteden de broers hun geld aan het Republikeins houden van de Senaat. Zo beschuldigde de aan de Koch broers gelieerde Freedom Partners Action Fund, in een 2 miljoen dollar (1,8 miljoen euro) kostend tv-spotje, de Democratische kandidate Kathleen McGinty in Pennsylvania van zelfverrijking.

De Democratische Senate Majority PAC sloeg terug met een advertentie van 1 miljoen dollar, die haar tegenstander Patrick Tooney afschilderde als vriend van de wapenlobbyisten van de NRA. Zowel de races in Pennsylvania als die in New Hampshire zullen waarschijnlijk meer dan 100 miljoen dollar kosten.

Nu Trump zo wegzakt in de peilingen, denken sommige Democraten dat zelfs een meerderheid in het Huis van Afgevaardigden haalbaar is. In alle 435 kiesdistricten wordt gestemd, en voor een meerderheid hebben Democraten nog 30 zetels nodig. Dinsdag hamerde Hillary Clinton in Florida erop dat álle Democratische kandidaten belangrijk zijn bij de verkiezingen. Als het om klimaatverandering gaat, zei ze, „moeten we op elk bestuursniveau mensen kiezen die klimaatverandering serieus nemen.”

In het kleine New Hampshire (1,3 miljoen inwoners), probeerden Kelly Ayotte en Maggie Hassan deze zomer om het hardst afstand te houden van Trump en Clinton – de populariteit van beide landelijke kandidaten ligt op een historisch dieptepunt. De staat kampt met een vloedgolf aan heroïne en andere opiaten. Worstelend met haar steun aan Trump ging Ayotte niet naar de partijconventie in Cleveland in juli, maar trok ze onvermoeibaar langs afkickcentra, om haar kiezers te wijzen op de drugswet die ze net door de Senaat had geloodst. Het lijkt haar niet te hebben geholpen. Sinds ze Trump afwees, is haar voorsprong met anderhalf procentpunt gedaald.

Elke Republikeinse politicus in New Hampshire bepaalt nu zijn positie. Jim Lawrence, in de race voor een zetel in het Huis, blijft Trump steunen, net als Afgevaardigde Frank Huinta. Oud-senator Judd Gregg zei tegen de plaatselijke krant, de Union Leader: „Het is nu ieder voor zich.” Plaatselijke Republikeinse activiste en zakenvrouw Renee Plummer, die Trump tijdens de primary’s naar New Hampshire haalde, kan niet meer op hem stemmen, zei ze in dezelfde krant. Over Trumps video zei ze:

„Het is alsof een bom de partij trof. Overal zijn splinters.”

Volg de Amerikaanse campagne op de voet in ons Verkiezingsblog