Scenarist Céline Sciamma wil geen taboe op kindergevoelens

‘Ma vie de Courgette’ is een kinderfilm die volwassenen en kinderen op dezelfde manier serieus neemt, en iedereen laat huilen.

©

Céline Sciamma is niet alleen op het filmfestival van Namen. Morgen arriveert regisseur Claude Barras, de Zwitserse animatiefilmer voor wie ze het scenario schreef van Ma vie de Courgette, de film die eerder dit jaar in Cannes het hele publiek tot tranen toe roerde. Maar vandaag wordt ze al vergezeld door Courgette zelf. Een blekig jongenspoppetje met ultramarijne haren en zwartblauwe wallen om zijn grote open ogen, niet veel langer dan pakweg een courgette. Hij is de hoofdfiguur van de poppenanimatie die Barras (regie) en Sciamma (scenario) samen maakten over de weesjongen Courgette, die na de gruwelijke dood van zijn moeder terechtkomt in een weeshuis.

Ze werd verliefd op Courgette naar aanleiding van een korte trailer die Barras maakte met Courgette in de hoofdrol, vertelt ze. „Op de enorme toewijding die Claude aan het gekke jongetje had. Het naturalisme en realisme waarmee hij ondanks de animatievorm het verhaal wilde vertellen. Omdat ik wist hoe hij eruitzag, dat hij alleen zijn mond, wenkbrauwen en ogen kon bewegen, wist ik ook precies wat ik hem voor expressie moest meegeven.”

1210CUL_FILM_coverDEF

Bescherm kinderen niet te veel

Ma vie de Courgette is een zwarte komedie, een bitterzoet drama over kinderen die het flink voor de kiezen krijgen. Maar wel echt gemaakt voor kinderen en een geweldige film voor volwassen om met kinderen naartoe te gaan, vervolgt Sciamma, terwijl ze af en toe een blik werpt op Courgette die op tafel staat. Ze laat zien hoe je met een kleine verandering zijn gezicht een heel eigen uitdrukking kunt geven.

„Voor Claude stond van meet af aan vast dat de poppen een redelijk groot hoofd moesten hebben, zodat de animatoren ze met de hand konden bewegen. Die tactiele benadering leidde tot een heel menselijk resultaat.”

Het is de eerste film die ze speciaal voor kinderen schreef: „Je hebt kinderfilms die door de knieën gaan en zich alleen op kinderen richten, die zijn doorgaans veel te saai voor volwassenen. Dan heb je kinderfilms die over de hoofden van de kinderen heen naar volwassenen knipogen, zie veel Amerikaanse animatiefilms. Wij hebben geprobeerd om kinderen en volwassenen op dezelfde manier serieus te nemen. Wij geloven dat kinderen en volwassenen even intelligent zijn en dezelfde emoties kennen.”

De meeste volwassenen zijn veel te beschermend, zegt ze. „Na afloop van deze film moet je bereid zijn om het gesprek met je kinderen aan te gaan. Ma vie de Courgette is nogal ‘in your face’ over een aantal dingen: verwaarlozing, misbruik, gedragsstoornissen, pesten, seksualiteit. Veel volwassenen zijn niet alleen vergeten hoe het was om een kind te zijn, maar durven of kunnen ook niet over dat soort zaken met hun kinderen praten. Maar kinderen leven in dezelfde wereld als wij. We moeten die wereld met elkaar delen.”

Sciamma is zelf ook filmmaakster en, zo merkt ze gekscherend op: „Min of meer gespecialiseerd in het gevoelsleven van opgroeiende kinderen en adolescenten in de marge van de mainstream. Kinderen hebben een enorm heftig gevoelsleven. Als ik hier nu midden tijdens dit gesprek van mijn stoel zou vallen omdat ik zit te wiebelen, dan zou dat gênant zijn, maar we zouden er samen om kunnen lachen. Als ik nog een kind was, zou ik me zo schamen, dat zou het einde van de wereld betekenen. Die intense gevoelens van kinderen zijn bijna een taboe.”

Onnodig te zeggen dat Sciamma die taboes niet schuwt. „Het is een beeld dat steeds terugkomt: het individu en de groep.” Water Lilies (2007) ging over de ontluikende fluïde seksualiteit van twee meisjes uit een schoonzwemteam; Tomboy (2011) over een tienjarig meisje dat na een verhuizing besluit als jongen door het leven te gaan; Girlhood (2014) over een bende van Franse meisjes van Afrikaanse origine in een Parijse buitenwijk. Voor filmmaker André Techiné schreef ze Quand on a 17 ans (2016), over de eerste liefde tussen twee jongens op het Franse platteland. Haar films en scenario’s zijn rijk aan beelden, en spaarzaam met verbale uitleg.

Iedereen aan het huilen

Voor Ma vie de Courgette moest ze opeens veel meer dialogen schrijven dan ze gewend is: „Ik heb ook heel veel beelden toegevoegd die niet in het boek stonden waarop het script is gebaseerd, met name details en close-ups. Courgette en Camille die elkaars hand pakken in de bus naar het skitripje; Camille die de hand pakt van politieman Raymond als hij hen heeft geadopteerd.” Het eindresultaat was volgens Sciamma verrassender dan als je met acteurs van vlees en bloed werkt. „Nu zaten de animatoren er als het ware als een soort mede-acteurs tussen. De emoties in de film zijn net zozeer de emoties van de personages, de stemacteurs die hele scènes hebben nagespeeld, de poppen die een eigen leven gingen leiden, als hun emoties. Claude zegt altijd dat je om een goede animatiefilm te maken, eigenlijk ook een fictiefilm moet maken in de repetities en voorbereiding. Zo blijven de personages levensecht.”

De politieman werd door Sciamma veel verder uitgewerkt dan in het originele, meer episodische boek. „Het verhaal gaat over verlaten worden, over eenzaamheid, over verlatingsangst. We hebben het steeds over kinderen, maar ik wilde laten zien dat ouders ook door hun kinderen in de steek kunnen worden gelaten. Heel veel kinderen hebben na hun volwassenheid nog maar heel weinig contact met hun ouders.” Sciamma vond het belangrijk om het hele spectrum te belichten, vertelt ze. „Laten zien hoeveel soorten families en vormen van zorg er mogelijk zijn. Hoeveel vormen van verdriet en van geluk. Ken Loach en de gebroeders Dardenne mogen dan onze voornaamste referenties zijn geweest, ik heb iedereen aan het huilen willen maken, maar het is wel een film met een onomwonden happy end.”