Dan Brown-thrillers voelen verheven

Steracteur Tom Hanks en regisseur Ron Howard hebben de code gekraakt om de bestsellers van Dan Brown om te vormen tot blockbusters.

©

Meer toeristen? „Denkt u dat onze stad daar echt op zit te wachten? Het zijn er nu al te veel.” Tourgids Laura, die haar brood aan toeristen verdient, is kritisch over de invloed van Dan Browns roman Inferno. Florencepromotie? Nergens voor nodig. Laura leidde talloze Infernotours door het stadscentrum sinds de held van de Amerikaanse bestsellerschrijver, Harvardprofessor Robert Langdon, er in 2013 versuft ontwaakte, met geheugenverlies en helse visioenen.

Elke Dan Brown-thriller is een hectische kunsthistorische speurtocht: in Inferno blijkt die uitgezet door de geniale geneticus Bertrand Zobrist vlak voor hij van de Badia-toren sprong, en met als leidraad Dantes Goddelijke Komedie. Althans: het deel Inferno, waarin de Florentijnse dichter met zijn antieke collega Vergilius de ringen van de hel verkent. Aan het eindpunt van de speurtocht ligt een dodelijk virus: Zobrist wil de wereldbevolking uitdunnen zodat de overblijvers de tijd hebben om uit te groeien tot ‘transhumane’ halfgoden.

Inferno was een wereldwijde bestseller: in Nederland verkocht hij in 2013 bijna 377.000 exemplaren. Dus volgt nu de film, en gunt Florence Dan Brown, filmster Tom Hanks en regisseur Ron Howard een ochtend lang de imposante Zaal van Vijfhonderd van het Palazzo Vecchio voor een persconferentie – in de film valt een schurk daar dwars door een kostbaar plafonddoek te pletter.

Maar eerst nog een ingekorte Inferno-tour. Bij de Doopkapel van St. Johannes moet je om negen uur ’s ochtends al in pinguïntred door de menigte waggelen. Gids Laura schudt het hoofd als er een Chinese tourgroep de Dante-steeg blokkeert. „Zo vol!” Haar Infernotour bestaat vooral uit Dan Brown-debunking, zo blijkt. Professor Robert Langdons ontsnapping via een geheime trap uit Palazzo Vecchio? „Onmogelijk.” De Chiesa di Santa Margherita dei Cerchi, waar volgens Brown het graf van Dantes onbereikbare liefde Beatrice is? „Een legende. Als echtgenote van bankier Simone dei Bardi is ze in de San Croce begraven.” Dan Brown heeft toch veel research over Florence gedaan, probeer ik. Laura: „Maar niet erg grondig.”

Experts vs. Tom Hanks

Zo zuinig als de tourgids is over Brown, zo zuinig zijn vrijwel alle experts over zijn boeken. Historici constateren dat Browns research altijd in dienst staat van de mythevorming en complottheorie; na de publicatie van Inferno maakten ook genetici en demografen korte metten met zijn ideeën over virussen en bevolkingsgroei.

Maar wie luistert er naar experts? Wij niet: Tom Hanks is in de stad. „Dan Brown heeft een code gekraakt”, glundert de altijd sympathieke filmster omringd door metershoge slagveldtaferelen in de Zaal van Vijfhonderd. „Hij zet telkens een nieuwe, spannende speurtocht van 24 uur uit, met als stiekem doel een serieus punt te maken.” Bij Inferno is dat volgens Hanks „de exponentiële groei van de wereldbevolking, de diepere oorzaak van alle moderne problemen”.

Dan Brown zelf klinkt in Florence bescheiden over zijn succes. Grotendeels geluk: zijn grote doorbraak, The Da Vinci Code, die het Vaticaan afschildert als machobolwerk dat het feminieme christendom van Maria Magdalena – Jezus’ echtgenote – al twee millennia onderdrukt, kwam in 2003 op een perfect moment: een jaar na de onthullingen over stelselmatig seksueel misbruik in de Katholieke Kerk door The Boston Globe. Daarna kwam het vliegwiel van het succes niet meer tot stilstand.

Maar niet elke bestseller laat zich vertalen in een hitfilm. Tom Hanks en regisseur Ron Howard komt de eer toe de tweede code te hebben gekraakt: hoe Browns thrillers vol Wikipedia-uitwijdingen te visualiseren. The Da Vinci Code was in 2006 een verrassend grote hit, en niet dankzij de filmkritiek, die hem door de gehaktmolen haalde. Hij bracht ruim 750 miljoen dollar op, en het milder ontvangen Angels & Demons drie jaar later 500 miljoen.

Waarom Dan Browns thrillers als films ook werken? Misschien omdat al die historische decors, standbeelden en schilderijen kijkers net zo’n verheven gevoel geven als Browns proza: dit is geen pulp, maar educatie. Want professor Robert Langdon is ’s werelds snelste dagtoerist: in Inferno bezoekt hij binnen een etmaal Boboli Park, de Vasari-corridor, Palazzo Vecchio en de doopkapel van St. Johannes in Florence, neemt dan de sneltrein naar het San Marco te Venetië om daarna nog even bij het verzonken paleis van Istanbul langs te wippen.

Zoiets levert altijd fraaie plaatjes op, weet regisseur Ron Howard, die zegt ansichtprenten zorgvuldig te hebben vermeden. „Maar een stad als Florence is een openluchtmuseum. Je kan hier gewoon geen slecht shot maken, hoe je de camera ook keert”, zegt hij later op die dag in kleiner gezelschap. „Je koopt hier automatisch een selfiestick”, vult zijn ster Tom Hanks aan.

Complottheorieën

Op scriptniveau is een Dan Brown-film nog best ingewikkeld. „Driedimensionaal schaken: er zijn eindeloos veel problemen op te lossen, op allerlei niveaus”, aldus Howard. „Langdon moet een kunsthistorische speurtocht oplossen terwijl ze op hem schieten. Het is een mysterie, een thriller, een actiefilm, een issuefilm over overbevolking, een verhaal over geheugenverlies. Dan Brown kan allerlei logische bruggetjes schrijven, in film ligt dat moeilijker.”

Tom Hanks: „Film bestaat bij de gratie van een sociaal contract tussen maker en kijker. Ben je volstrekt onlogisch, dan raak je ze onderweg kwijt. Maar je moet op de juiste plekken onlogische sprongen durven maken en de touwtjes later weer bijeen knopen terwijl de klok weg tikt.”

Wat daarbij helpt, is de altijd innemende Hanks, even goed in zijn vel als imbeciel Forrest Gump als als geniale professor Langdon. „Ik ben Dan Brown dankbaar voor hem”, zegt de acteur. „De ruigste kerel in de kamer zal ik nooit spelen, dat gelooft niemand. Maar de slimste? Geef me mijn tekst, dan kan ik dat best faken.”

Wat Tom Hanks op dit moment als het grootste gevaar voor de mensheid ziet? „Onwetendheid, de wens om simpele antwoorden voor steeds complexere vragen te vinden”, zegt hij ’s ochtends in de Zaal van Vijfhonderd. Maar is dat nu juist niet de allure van Dan Browns oeuvre, dat drijft op simplificatie en complottheorieën, vraag ik ze later op de middag.

In Dan Browns romans, en in de films, is het officiële nieuws nonsens, liegen overheden en expert stelselmatig en kent alleen een klein groepje insiders het ware verhaal. Stimuleert dat juist niet de cultus van onwetendheid en paranoia? De complottheorieën van Dan Brown hebben in elk geval een links-liberale portee, vindt regisseur Ron Howard. „Maar tja, het is waar: iedereen is dol op een complottheorie. Het geeft je verhaal suspense en iets om over na te denken.”

Tom Hanks: „Serieuze complottheorieën zijn of bedoeld om iemand de schuld te geven of macht te consolideren. Dat lijkt me bij Dan Brown niet het geval. Ik neem ze zelf overigens nooit serieus, omdat ze geen rekening houden met de grootste menselijke zwakte: we kunnen helemaal niets geheimhouden.”