In Zuid-Afrika brandt het protest van de nieuwe elite

Gesloten universiteiten Overal in Zuid-Afrika maken studenten amok. De nieuwe middenklasse laat zich horen, de armen betalen de prijs.

©

De ingang van de Cape Peninsula University of Technology is zwart geblakerd. Ruiten zijn ingegooid. Een gebroken waterleiding spuit water over de verkoolde tegels en gevallen dakpannen. Woensdagochtend kwam het hier tot knokpartijen tussen de particuliere bewaking, de oproerpolitie en studenten die gratis onderwijs eisen. Drie bewakers raakten bekneld toen de ingang in vlammen op ging. Ze liggen in het ziekenhuis. Studenten zijn nu aangeklaagd wegens poging tot moord.

Zo ver is het al gekomen met de studentenprotesten die als een veenbrand over Zuid-Afrika trekken. Eerder deze week ging een stadsbus voor de ingang van de Universiteit van Witwartersrand in vlammen op, werden winkels geplunderd, en brandweerlieden met stenen bekogeld. De bliotheek van de universiteit van Kwa-Zulu Natal brandde af, net als het natuurkunde gebouw van de Universiteit van North-West.

„Dit had voorkomen kunnen worden als de rector het gesprek met ons was aangegaan”, zegt een student geneeskunde Siyabonga Athi.

„Maar hij zei dat hij geen tijd had. Hij stuurt liever agenten op ons af.”

Geen onderwijs

1310BUIzuidafrika2

De studenten willen gratis onderwijs en bevriezing van de collegegelden. Door de aanhoudende protesten en het vandalisme sluiten universiteitsbesturen in het hele land de campussen. In plaats van gratis onderwijs dreigt nu geen onderwijs.

„We hebben onze legitimiteit verloren”, zegt Ramabina Mahapa. Hij was voorzitter van de studentenraad die in 2015 de strijd begon tegen het standbeeld van de Britse kolonist Cecil John Rhodes en het witte denken op de Zuid-Afrikaanse universiteiten. Het standbeeld viel. Daarna ging de strijd door, tegen de geplande verhoging van de collegegelden en uitsluiting van arme studenten. #Rhodesmustfall werd #Feesmustfall. De collegegelden werden bevroren.

Er leek geen plafond aan het succes van studentenleiders als Mahapa en de macht van Zuid-Afrika’s post-apartheid generatie, de studenten die zijn geboren nadat Nelson Mandela aan de macht kwam. Mahapa heeft de campus inmiddels verlaten.

„We hebben altijd gezegd: als anderen zich bedreigd voelen, is het gedaan met de protestbeweging.”

Het vandalisme overschaduwt nu de protesten. Het standbeeld van Cecil John Rhodes gebruikten de studenten om bewustzijn te scheppen voor de koloniale cultuur op de universiteiten. Van de 222 professoren van de Universiteit van Kaapstad zijn er slechts 6 zwart. Zo spierwit is ook de kennisoverdracht. Zwarte denkers krijgen nauwelijks aandacht.

Zwarte denkers

Dat debat is gestild. Het protest richt zich nu vooral op financiën. Volgens het Zuid-Afrikaans bureau voor statistiek zijn de collegegelden sinds 2008 met 80 procent gestegen. Tegelijkertijd zijn de overheidsubsidies juist verminderd. In 2000 kwam 49 procent van het budget van de universiteiten van de regering, in 2012 nog maar 40 procent. Een steeds groter aandeel moet uit de portemonnee van de ouders komen.

„De brandende universiteiten zijn een spiegel van ons land”, schrijft Jay Naidoo in de online publicatie Daily Maverick. Hij was tweemaal minister in het kabinet van Nelson Mandela. De fluwelen revolutie die de macht van witte naar zwarte handen overdroeg, was een rookgordijn.

„Het feit dat een paar zwarte gezichten mochten aanschuiven in de salons vol sigarenrook en kaviaar, heeft het uitbuitingsmodel van apartheid niet veranderd. De onderklasse is gegroeid. Ze ís boos en rusteloos.”

Maar dit is niet de opstand van de onderklasse. De universiteiten worden verzwolgen door de woede van een nieuwe, goed opgeleide middenklasse. De prijs voor de vernietiging van de universiteiten zal wel betaald worden door de armen. De rijken zullen uitwijken naar het buitenland of geprivatiseerd hoger onderwijs.

„De arme is altijd de eerste verliezer ”, zegt de Kameroense filosoof Achille Mbembe, verbonden aan de Universiteit van Witwatersrand. „Als alles is afgebrand, kunnen zij nergens anders heen. Als de vernietiging wint, zullen zij in de as moeten leven.

Voortijdig einde

De regering houdt zich afzijdig. De woordvoerder van het ANC liet zich ontvallen dat hij het prima zou vinden als de universiteiten de komende zes maanden dicht blijven.

„Na een jaar beseffen ze vanzelf wel hoe belangrijk hoger onderwijs voor ze is.”

Hoogleraar Mbembe ziet een zorgwekkende parallel met universiteiten elders in Afrika die in de jaren tachtig en negentig massaal werden gesloten onder druk van militaire regimes. De elite stuurde zijn kinderen massaal naar Europese of Amerikaanse universiteiten. „De gevolgen van deze chaos waren verwoestend”, waarschuwt Mbembe in de Mail and Guardian.

Voor de studenten dreigt voortijdig einde van het collegejaar. Siyabonga Athi zou in december afstuderen en aan de slag gaan in een ziekenhuis. Het zal er niet van komen. „Het is een grote puinhoop”, treurt hij voor de verkoolde ingang van zijn universiteit.